Masz długi w Holandii? Gmina może pomóc Ci bezpłatnie

Masz zaległości w czynszu, nieopłacone rachunki, długi wobec zorgverzekeraar albo kilku wierzycieli jednocześnie? Nie musisz samodzielnie negocjować z każdym z nich. W Holandii pomoc osobom zadłużonym należy do zadań gmin, a mieszkańcy mogą korzystać z gemeentelijke schuldhulpverlening bezpłatnie. Co ważne, istnieją też konkretne terminy, w których urząd powinien odpowiedzieć na zgłoszenie.

Dla Polaka mieszkającego w Holandii problemem bywa nie tylko sam dług. Barierą jest często język, brak wiedzy o procedurach albo obawa, że zgłoszenie się do gemeente automatycznie oznacza komornika czy utratę mieszkania. W praktyce celem pierwszego etapu jest właśnie powstrzymanie narastania problemów i znalezienie sposobu wyjścia z zadłużenia.

Masz długi? Pierwszy krok prowadzi do Twojej gemeente

Pierwszym miejscem, do którego można zgłosić się po pomoc, jest gmina właściwa dla miejsca zamieszkania. Holenderski system nazywa tę pomoc schuldhulpverlening. Nie trzeba czekać, aż zadłużenie osiągnie dziesiątki tysięcy euro albo sprawa trafi do komornika.

Do gemeente można zgłosić się m.in. wtedy, gdy:

• nie jesteś w stanie płacić rachunków na czas,
• masz zaległości w czynszu,
• nie płacisz składek za ubezpieczenie zdrowotne,
• masz kredyty lub pożyczki, których raty stały się zbyt wysokie,
• otrzymujesz wezwania od incassobureau,
• wobec Twojego dochodu prowadzona jest egzekucja,
• masz kilka długów i straciłeś nad nimi kontrolę,
• obawiasz się eksmisji albo odcięcia podstawowych mediów.

Gmina analizuje sytuację finansową osoby zgłaszającej się po pomoc i ocenia, jaka forma wsparcia będzie odpowiednia. Może to być zwykłe doradztwo budżetowe, pomoc w uporządkowaniu finansów albo pełne postępowanie mające doprowadzić do rozwiązania problemu zadłużenia. Nie oznacza to jednak, że każda osoba automatycznie ma prawo do identycznego programu. Gemeente ocenia konkretny przypadek. Rijksoverheid wskazuje, że pomoc może zostać odmówiona m.in. osobie przebywającej w Holandii nielegalnie, a w niektórych przypadkach również wtedy, gdy ktoś nie przestrzega wcześniejszych ustaleń, dopuszcza się poważnych zachowań wobec pracowników gminy lub dopuścił się oszustwa.

Gmina ma terminy. W nagłej sytuacji to tylko 3 dni

To jedna z najważniejszych informacji dla osób, które zwlekają ze zgłoszeniem problemu. Po kontakcie z gemeente urząd nie może bez końca pozostawiać sprawy bez odpowiedzi.

Według informacji Rijksoverheid:

• w ciągu 4 tygodni od zgłoszenia powinieneś otrzymać informację, jakiej pomocy możesz oczekiwać,
• w ciągu 8 tygodni gmina powinna podjąć decyzję, czy otrzymasz pomoc, choć termin może się wydłużyć, jeśli urząd nie ma jeszcze wszystkich danych o Twoich finansach,
• w ciągu 3 dni gemeente powinna zareagować, jeśli występuje tzw. bedreigende situatie, czyli sytuacja poważnego zagrożenia.

Za sytuację wymagającą szybkiego działania może zostać uznane między innymi zagrożenie eksmisją z mieszkania albo odcięciem gazu, wody czy energii elektrycznej. Dlatego przy pilnym zgłoszeniu nie ograniczaj się do informacji „mam długi”. Powiedz jasno, jeżeli otrzymałeś pismo o planowanej eksmisji, odłączeniu mediów albo innym bezpośrednim zagrożeniu.

Schuldhulpverlening jest bezpłatna. Nie musisz płacić pośrednikowi

Pomoc oferowana mieszkańcom przez gminy jest finansowana ze środków publicznych. Rijksoverheid wprost informuje, że gemeenten otrzymują środki na bezpłatne pomaganie mieszkańcom w rozwiązywaniu problemów zadłużenia. Nie każda gmina prowadzi cały proces własnymi pracownikami. Obsługa może być powierzona na przykład kredietbank lub stadsbank. Nie zmienia to odpowiedzialności gminy za jakość oferowanej pomocy.

W zależności od sytuacji możesz spotkać się z kilkoma formami wsparcia:

• budgetadvies – doradztwo dotyczące dochodów i wydatków,
• budgetbeheer – pomoc w zarządzaniu pieniędzmi i opłacaniu podstawowych zobowiązań,
• schuldbemiddeling – negocjowanie z wierzycielami,
• saneringskrediet – kredyt służący do uregulowania wielu zobowiązań i zastąpienia ich jednym długiem,
• pomoc społeczna powiązana z innymi problemami, np. związanymi z pracą lub sytuacją rodzinną.

To ważne rozróżnienie. Pomoc przy długach nie zawsze oznacza natychmiastową restrukturyzację całego zadłużenia. Czasem najpierw trzeba ustabilizować sytuację, zatrzymać powstawanie kolejnych zaległości i dokładnie ustalić, ile oraz komu jesteś winien.

Jak wygląda plan spłaty? Wierzyciele dostają propozycję

Jednym z najważniejszych etapów może być tzw. minnelijk traject, czyli pozasądowa próba rozwiązania problemu.

Gemeente albo działający na jej zlecenie schuldhulpverlener zbiera wtedy informacje o:

• dochodach,
• kosztach utrzymania,
• majątku,
• wszystkich istniejących długach,
• wierzycielach,
• bieżących zobowiązaniach.

Następnie może rozpocząć rozmowy z wierzycielami i zaproponować rozwiązanie dostosowane do możliwości finansowych dłużnika. W ramach schuldbemiddeling gmina próbuje uzgodnić z wierzycielami sposób częściowej lub pełnej spłaty zobowiązań. Jest to jednak porozumienie dobrowolne, więc powodzenie zależy również od zgody wierzycieli. Inną możliwością jest saneringskrediet. W takim wariancie kredyt udzielony w ramach pomocy służy do uregulowania dotychczasowych zobowiązań, dzięki czemu zamiast wielu różnych wierzycieli pozostaje jeden dług do spłaty. Rijksoverheid wskazuje, że takie rozwiązanie może być stosowane przez gminy w ramach pomocy zadłużonym mieszkańcom.

Dla osoby, która wcześniej otrzymywała pisma od kilku firm windykacyjnych, wierzycieli i urzędów, taka zmiana może przede wszystkim uporządkować sytuację.

Jeden wierzyciel mówi „nie”? Wtedy pojawia się Wsnp

Problem pojawia się wtedy, gdy rozwiązanie pozasądowe nie dochodzi do skutku. Właśnie w takich sytuacjach może pojawić się kolejny etap: Wet schuldsanering natuurlijke personen, czyli Wsnp. To już ustawowe postępowanie prowadzone pod nadzorem sądu. Wsnp jest przeznaczone przede wszystkim dla osób, którym nie udało się rozwiązać problemu w ramach wcześniejszego postępowania z wierzycielami. Rechtspraak wskazuje, że jeżeli minnelijke schuldenregeling nie dochodzi do skutku, przy spełnieniu określonych warunków można wystąpić do sądu o objęcie ustawowym systemem oddłużenia.

To istotna różnica:

• w minnelijk traject wierzyciele co do zasady współpracują dobrowolnie,
• w Wsnp decyzję podejmuje sąd, a wierzyciele muszą respektować zasady zatwierdzonego postępowania.

Wsnp trwa zwykle 18 miesięcy. Ale są konkretne warunki

Po zmianach obowiązujących od 1 lipca 2023 standardowy czas Wsnp został skrócony. Obecnie postępowanie trwa zasadniczo 18 miesięcy, choć w konkretnych przypadkach sąd może ustalić inny okres. Samo posiadanie wysokich długów nie wystarczy jednak do wejścia do Wsnp. Rechtspraak wymienia kilka warunków.

Osoba ubiegająca się o ustawowe oddłużenie powinna między innymi:

• nie być w stanie samodzielnie spłacić zadłużenia,
• wcześniej próbować rozwiązać problem przez schuldhulpverlening,
• przedstawić dokument potwierdzający, że takie rozwiązanie się nie udało albo nie było możliwe,
• spełniać wymogi związane z tzw. dobrą wiarą dotyczącą powstania i niespłacania długów,
• współpracować podczas całego postępowania,
• nie doprowadzać celowo do powstawania nowych długów,
• starać się uzyskiwać możliwie najwyższe dochody.

W czasie trwania Wsnp trzeba przekazywać wymagane informacje bewindvoerderowi, przestrzegać zasad postępowania i część dochodu przeznaczać na wierzycieli. Na końcu sąd ocenia, czy dłużnik wywiązał się ze swoich obowiązków. Jeżeli postępowanie zakończy się przyznaniem „schone lei”, pozostałe długi objęte Wsnp nie mogą być już dalej egzekwowane. Nie jest to jednak automatyczne umorzenie. Naruszenie obowiązków może doprowadzić do zakończenia Wsnp bez schone lei.

Komornik zajął pensję? Nie może zabrać wszystkiego

Kolejne pojęcie, które warto znać w Holandii, to beslagvrije voet. Jeśli wierzyciel prowadzi egzekucję z dochodu, przepisy chronią część pieniędzy potrzebną dłużnikowi do życia. Rijksoverheid określa ją właśnie jako beslagvrije voet, czyli kwotę wolną od zajęcia. Nie można więc zakładać, że przy egzekucji cała pensja lub świadczenie automatycznie trafi do wierzycieli.

Wysokość bescherming zależy między innymi od:

• wysokości dochodu,
• sytuacji mieszkaniowej,
• sytuacji rodzinnej i życiowej,
• danych wykorzystywanych przy ustawowym obliczeniu kwoty.

Nie istnieje jedna uniwersalna kwota beslagvrije voet dla wszystkich mieszkańców Holandii. Obliczenie jest indywidualne. Osoba prowadząca egzekucję powinna przekazać Ci informację, jaka beslagvrije voet została zastosowana i ile pieniędzy będzie przeznaczane na spłatę zadłużenia.

Beslagvrije voet zmieniła się w 2026 roku

Osoby mające zajęcia komornicze powinny zwrócić na to szczególną uwagę właśnie teraz. Od 1 stycznia 2026 roku zmienił się sposób obliczania beslagvrije voet w związku ze zmianami zasad huurtoeslag. Rijksoverheid ostrzega, że w części przypadków kwota wolna od zajęcia ustalona w 2026 roku może być niższa niż w 2025 roku. Dłużnik powinien zostać o tym poinformowany przez beslaglegger. Jednocześnie zmiany w huurtoeslag oznaczają, że więcej osób może w 2026 roku kwalifikować się do dodatku mieszkaniowego. Dlatego przy problemach finansowych nie warto patrzeć wyłącznie na wysokość zajęcia. Trzeba również sprawdzić, czy gospodarstwo domowe korzysta ze wszystkich świadczeń, do których ma prawo.

Rijksoverheid informuje również, że przy egzekucji co najmniej 5 proc. dochodu netto trafia do wierzycieli, nawet jeśli zastosowanie ma beslagvrije voet.

Dostałeś wyliczenie beslagvrije voet? Sprawdź dane

Nie zakładaj automatycznie, że każde wyliczenie odpowiada Twojej aktualnej sytuacji. W piśmie od beslaglegger powinieneś otrzymać informację o zastosowanej kwocie.

Sprawdź przede wszystkim:

• czy zgadza się Twój dochód,
• czy prawidłowo podano sytuację mieszkaniową,
• czy dane dotyczące gospodarstwa domowego są aktualne,
• czy uwzględniono właściwe źródła dochodu,
• czy po zmianie sytuacji rodzinnej albo finansowej wyliczenie nadal odpowiada rzeczywistości.

System bierze pod uwagę średni dochód, a do jego ustalenia mogą zostać wykorzystane również takie składniki jak nadgodziny, vakantiegeld czy premie. Oficjalny serwis Uw Beslagvrije Voet wskazuje, że przy obliczaniu uwzględnia się przeciętne wynagrodzenie lub świadczenie z ostatnich czterech miesięcy.

5 rzeczy, które zrób, zanim długi jeszcze urosną

Jeśli sytuacja zaczyna wymykać się spod kontroli, najgorszym rozwiązaniem jest odkładanie wszystkich pism do szuflady. Im wcześniej gemeente zobaczy pełny obraz problemu, tym więcej rozwiązań może pozostawać dostępnych.

Przygotuj:

• listę wszystkich wierzycieli wraz z aktualnymi kwotami zadłużenia,
• ostatnie pisma od incassobureau, deurwaarderów i urzędów,
• informacje o wynagrodzeniu, świadczeniach i innych dochodach,
• zestawienie stałych wydatków, w tym czynszu, energii i ubezpieczenia,
• informacje o ewentualnym zajęciu wynagrodzenia lub świadczeń.

Następnie zgłoś się do swojej gemeente i zapytaj bezpośrednio o schuldhulpverlening.

Jeśli grozi Ci eksmisja lub odcięcie gazu, wody albo prądu, powiedz o tym od razu. W takiej sytuacji termin reakcji gminy może wynosić tylko 3 dni.

Gmina może znaleźć Cię wcześniej, niż sam poprosisz o pomoc

Holenderski system próbuje obecnie reagować także zanim zadłużenie osiągnie krytyczny poziom. Na podstawie Wet gemeentelijke schuldhulpverlening wybrane instytucje mogą przekazywać gminom sygnały o zaległościach.

Dotyczy to m.in.:

• wynajmujących mieszkania,
• dostawców energii,
• przedsiębiorstw wodociągowych,
• ubezpieczycieli zdrowotnych.

Po otrzymaniu takiego sygnału gemeente może sama skontaktować się z mieszkańcem i zaproponować rozmowę. Rijksoverheid wskazuje, że na taki sygnał powinna następować propozycja kontaktu, choć osoba zadłużona ma prawo odmówić pomocy.

To ważna zmiana w sposobie myślenia o zadłużeniu w Holandii. Kontakt z gminy nie musi oznaczać kolejnego problemu ani postępowania przeciwko Tobie. Może być właśnie ofertą bezpłatnej pomocy.

Jeżeli więc od miesięcy przekładasz kontakt z gemeente, bo boisz się konsekwencji, może się okazać, że zwlekanie jest znacznie droższe niż samo zgłoszenie problemu. Odsetki, koszty incasso i kolejne postępowania mogą narastać, podczas gdy system schuldhulpverlening został stworzony właśnie po to, aby znaleźć drogę wyjścia, zanim sytuacja stanie się jeszcze trudniejsza.

źródło: www.rijksoverheid.nl, www.rechtspraak.nl