Bijstand w Holandii: ten wniosek może wpłynąć na prawo pobytu

Polacy mieszkający w Holandii mogą ubiegać się o bijstand, czyli podstawowy zasiłek socjalny, ale obywatelstwo Unii Europejskiej nie oznacza automatycznie prawa do tego świadczenia. Szczególnie ostrożne powinny być osoby mieszkające w Holandii krócej niż 5 lat. W ich przypadku wniosek o pomoc społeczną może sprawić, że IND przyjrzy się temu, czy nadal spełniają warunki legalnego pobytu.

Nie oznacza to, że samo złożenie wniosku automatycznie prowadzi do utraty prawa pobytu. Znaczenie ma m.in. to, jak długo mieszkasz w Holandii, czy pracujesz lub wcześniej pracowałeś, w jakich okolicznościach straciłeś zatrudnienie i jaki masz obecnie status. IND wyraźnie rozróżnia osoby aktywne i nieaktywne ekonomicznie.

Bijstand nie dla każdego Polaka. Najpierw liczy się Twój status

Bijstand jest świadczeniem z systemu pomocy społecznej regulowanym przez holenderską Participatiewet. Ma zapewnić minimalny dochód osobom, które nie posiadają wystarczających środków na utrzymanie i nie mogą uzyskać odpowiedniego dochodu z pracy lub innego świadczenia.

Gmina sprawdza więc nie tylko sam fakt bezrobocia. Pod uwagę bierze również dochody, sytuację rodzinną oraz majątek. Jeżeli mieszkasz z małżonkiem lub partnerem i tworzycie wspólne gospodarstwo domowe, dochody i majątek partnera także mogą wpłynąć na prawo do bijstand. Osoba mająca odpowiednio duże oszczędności lub inny majątek może nie otrzymać świadczenia.

Dla Polaka dochodzi jednak jeszcze jedna kwestia: prawo pobytu wynikające z przepisów unijnych. Obywatel Polski nie potrzebuje zwykłego holenderskiego zezwolenia na pobyt, aby mieszkać i pracować w Holandii, ale po pierwszych miesiącach pobytu musi nadal spełniać określone warunki prawa UE.

To właśnie dlatego dwie osoby znajdujące się pozornie w podobnej sytuacji finansowej mogą otrzymać zupełnie inną odpowiedź.

Pracujesz choć część etatu? Status pracownika może wiele zmienić

Szczególne znaczenie ma to, czy według prawa UE nadal jesteś osobą aktywną ekonomicznie, czyli wykonujesz rzeczywistą i faktyczną pracę.

IND wskazuje, że za rzeczywistą i faktyczną pracę można uznać sytuację, gdy osoba:

• pracuje co najmniej 40 proc. normalnego pełnego tygodnia pracy, lub
• zarabia co najmniej 50 proc. obowiązującej ją normy bijstand.

Jeżeli pracujesz mniej albo zarabiasz poniżej tego poziomu, nie oznacza to automatycznie, że nie jesteś pracownikiem w rozumieniu prawa UE. IND może ocenić również inne okoliczności, na przykład regularność zatrudnienia czy to, czy nadal otrzymujesz wynagrodzenie podczas urlopu lub choroby.

To bardzo ważne dla osób pracujących w Holandii na małą część etatu, przez agencję albo otrzymujących niewielkie wynagrodzenie i starających się o uzupełniający bijstand.

IND podaje wprost, że jeśli nadal wykonujesz rzeczywistą i faktyczną pracę, wniosek o świadczenie lub świadczenie uzupełniające nie powoduje utraty prawa pobytu tylko dlatego, że korzystasz z pomocy publicznej.

Straciłeś pracę? 6 miesięcy może mieć duże znaczenie

Sytuacja komplikuje się po utracie zatrudnienia. Sam fakt, że umowa się skończyła, nie zawsze oznacza natychmiastową utratę statusu pracownika.

Zgodnie z zasadami UE osoba, która przepracowała w kraju przyjmującym mniej niż rok i straciła pracę nie z własnej woli, może zachować status związany z zatrudnieniem przez co najmniej 6 miesięcy. Warunkiem jest m.in. zarejestrowanie się jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy. Jeżeli pracowałeś w Holandii dłużej niż rok, ochrona może być jeszcze silniejsza. Po niezawinionej utracie pracy możesz zachować prawo pobytu, jeżeli jesteś zarejestrowany jako poszukujący zatrudnienia i nadal spełniasz odpowiednie warunki.

W praktyce warto więc zachować dokumenty pokazujące historię zatrudnienia i sposób zakończenia pracy, w szczególności:

• umowy o pracę,
• ostatnie salarisstroken,
• jaaropgave,
• dokument potwierdzający zakończenie zatrudnienia,
• korespondencję z agencją lub pracodawcą,
• potwierdzenie rejestracji jako osoba poszukująca pracy,
• dowody aktywnego poszukiwania nowego zatrudnienia.

Kilka miesięcy legalnej pracy może mieć zupełnie inne znaczenie niż kilka lat zatrudnienia, dlatego przy ocenie prawa do bijstand nie wystarczy odpowiedzieć na pytanie: „Czy wcześniej pracowałem w Holandii?”.

WW czy bijstand? To dwa zupełnie różne świadczenia

Po utracie zatrudnienia w pierwszej kolejności warto sprawdzić, czy przysługuje Ci WW, czyli holenderski zasiłek dla bezrobotnych. WW i bijstand nie są tym samym świadczeniem.

Prawo do WW wynika przede wszystkim z wcześniejszego zatrudnienia i ubezpieczenia od bezrobocia. Jednym z podstawowych warunków jest przepracowanie co najmniej 26 tygodni w ciągu ostatnich 36 tygodni przed utratą pracy. Trzeba także spełniać pozostałe warunki UWV i być dostępnym do podjęcia zatrudnienia.

Najważniejsze różnice wyglądają następująco:

1. WW wypłaca UWV, bijstand wypłaca gmina,
2. WW jest związane z wcześniejszym zatrudnieniem i ubezpieczeniem, bijstand jest zabezpieczeniem socjalnym ostatniej szansy,
3. wysokość WW zależy od wcześniejszego wynagrodzenia, bijstand opiera się na ustawowej normie socjalnej,
4. przy bijstand znaczenie mają dochody i majątek gospodarstwa domowego,
5. wniosek o bijstand może mieć znaczenie dla prawa pobytu obywatela UE, szczególnie przed uzyskaniem stałego prawa pobytu.

W pierwszych 2 miesiącach WW wynosi zasadniczo 75 proc. ustalonego przez UWV miesięcznego wynagrodzenia WW, a później 70 proc., z uwzględnieniem obowiązujących limitów.

Po wyczerpaniu WW osoba, która nadal nie znalazła zatrudnienia, może w zależności od sytuacji przejść m.in. na bijstand. Nie dzieje się to jednak automatycznie. Trzeba spełnić warunki właściwe dla nowego świadczenia.

Ile wynosi bijstand w 2026 roku? Są nowe kwoty

Kwoty bijstand są aktualizowane dwa razy w roku, 1 stycznia i 1 lipca. Od 1 lipca 2026 r. podstawowe miesięczne normy, łącznie z vakantiegeld, dla osób przed osiągnięciem wieku AOW wynoszą:

• 1419,46 euro miesięcznie dla osoby samotnej w wieku od 21 lat do wieku AOW,
• 2027,79 euro miesięcznie łącznie dla małżeństwa lub osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Nie oznacza to, że każda osoba dostanie dokładnie taką kwotę. Bijstand uzupełnia dochód do właściwej normy, dlatego zarobki lub inne dochody mogą zmniejszyć wypłatę. Znaczenie ma również sytuacja mieszkaniowa i rodzinna.

Podwyżka w lipcu była powiązana ze wzrostem ustawowej płacy minimalnej. Od 1 lipca 2026 r. minimum dla pracowników od 21. roku życia wynosi 14,99 euro brutto za godzinę, a referencyjne wynagrodzenie miesięczne używane m.in. przy indeksowaniu różnych świadczeń wzrosło do 2337 euro brutto miesięcznie.

To ważne rozróżnienie: 2337 euro nie jest kwotą bijstand wypłacaną osobie samotnej. Jest to referentiemaandloon wykorzystywane do ustalania i indeksowania różnych świadczeń.

Gmina zgłasza wniosek do IND. To nie oznacza automatycznej utraty pobytu

To najważniejsza pułapka dla obywateli UE, którzy mieszkają w Holandii stosunkowo krótko. IND informuje, że świadczenia wypłacane na podstawie Participatiewet należą do świadczeń finansowanych ze środków publicznych, które mogą mieć konsekwencje dla prawa pobytu. Gmina informuje IND o złożonym wniosku o takie świadczenie. Nie oznacza to jednak prostego mechanizmu:

wniosek o bijstand = utrata prawa pobytu.

IND ocenia indywidualną sytuację cudzoziemca. Znaczenie ma między innymi:

• długość legalnego pobytu w Holandii,
• historia zatrudnienia,
• to, czy nadal masz status pracownika,
• wysokość posiadanych dochodów,
• sytuacja rodzinna,
• okres korzystania z pomocy społecznej,
• to, czy jesteś aktywny ekonomicznie.

Szczególnie istotna jest granica 5 lat legalnego pobytu.

Mieszkasz legalnie 5 lat? Sytuacja wygląda znacznie bezpieczniej

Obywatel UE, który przez 5 lat mieszkał legalnie w Holandii i spełniał w tym okresie odpowiednie warunki pobytu, zasadniczo uzyskuje prawo stałego pobytu. IND wskazuje, że jeśli mieszkasz w Holandii od co najmniej 5 lat i przez ten czas spełniałeś warunki pobytowe, wniosek o świadczenie socjalne nie powoduje utraty prawa pobytu. Inaczej wygląda sytuacja osoby, która przyjechała do Holandii niedawno, przepracowała krótki okres, straciła pracę i praktycznie od początku potrzebuje pomocy społecznej.

Dodatkowo obywatel UE, który przyjeżdża do innego państwa przede wszystkim jako osoba poszukująca pracy, nie ma automatycznego prawa do nieskładkowej pomocy społecznej tylko dlatego, że szuka zatrudnienia. Prawo UE chroni możliwość poszukiwania pracy, ale nie jest to równoznaczne z bezwarunkowym dostępem do bijstand. Dlatego sam meldunek w holenderskiej gminie również nie rozstrzyga sprawy. Rejestracja w BRP i prawo pobytu na podstawie prawa UE to dwie różne kwestie.

Bijstand i toeslagen to nie to samo. IND rozróżnia te świadczenia

Osoby obawiające się konsekwencji pobytowych powinny również odróżnić bijstand od popularnych holenderskich dodatków.

IND wskazuje, że złożenie wniosku o takie świadczenia jak:

• zorgtoeslag,
• huurtoeslag,
• kinderopvangtoeslag,
• kindgebonden budget

nie jest traktowane w ten sam sposób jak wniosek o bijstand i samo w sobie nie kończy prawa pobytu. IND wymienia te dodatki jako świadczenia, których otrzymywanie nie ma takich konsekwencji pobytowych.

To ważne, ponieważ w języku potocznym wszystkie te pieniądze bywają określane jako „zasiłki”, podczas gdy z punktu widzenia prawa ich charakter jest zupełnie inny.

Jak złożyć wniosek o bijstand? Możesz zrobić to przez gminę

Wniosek o algemene bijstand można złożyć bezpośrednio w swojej gminie albo za pośrednictwem werk.nl. Co do zasady świadczenie przysługuje od dnia złożenia wniosku, a nie automatycznie od momentu utraty pracy. Od 2026 r. przepisy Participatiewet są stopniowo zmieniane w ramach reformy mającej dać gminom większą możliwość uwzględniania indywidualnej sytuacji mieszkańca. Nie znosi to jednak podstawowych warunków przyznania świadczenia.

Przy wniosku trzeba liczyć się z koniecznością przedstawienia dokumentów dotyczących m.in.:

• tożsamości,
• miejsca zamieszkania,
• dochodów,
• rachunków bankowych,
• oszczędności i majątku,
• sytuacji partnera,
• wcześniejszego zatrudnienia,
• innych otrzymywanych świadczeń.

Gmina ma zasadniczo 8 tygodni na wydanie decyzji. Jeżeli po 4 tygodniach nadal jej nie ma, gmina ocenia, czy należy wypłacić ustawową zaliczkę. Powinna ona wynosić co najmniej 90 proc. właściwej normy bijstand.

Od 2026 r. w pewnych indywidualnych sytuacjach gmina może również przyznać bijstand z mocą wsteczną maksymalnie za 3 miesiące, np. gdy ktoś najpierw sam próbował znaleźć pracę i przez opóźniony wniosek znalazł się w problemach finansowych. Nie jest to jednak automatyczne prawo każdego wnioskodawcy.

Zanim wystąpisz o bijstand, sprawdź te 6 rzeczy

Dla obywatela Polski wniosek o pomoc społeczną powinien poprzedzić krótki przegląd własnej sytuacji. Szczególnie jeśli mieszkasz w Holandii krócej niż 5 lat.

Przed złożeniem wniosku sprawdź:

1. Czy przysługuje Ci WW. Jeżeli niedawno straciłeś pracę, najpierw zweryfikuj prawo do zasiłku dla bezrobotnych w UWV.
2. Jak długo legalnie mieszkasz w Holandii. Granica 5 lat ma duże znaczenie dla prawa stałego pobytu.
3. Jak długo pracowałeś przed utratą zatrudnienia. Inna sytuacja dotyczy osoby pracującej krócej niż rok, a inna osoby z dłuższą historią zatrudnienia.
4. Dlaczego zakończyła się praca. Niezawiniona utrata zatrudnienia może mieć znaczenie dla zachowania statusu pracownika.
5. Czy jesteś zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy. Zachowuj również dowody aktywnego poszukiwania zatrudnienia.
6. Czy chodzi rzeczywiście o bijstand. Huurtoeslag, zorgtoeslag czy kindgebonden budget mają inny charakter i IND nie traktuje ich tak samo jak świadczenia z Participatiewet.

Największym błędem jest założenie: „jestem obywatelem UE, więc mam takie samo bezwarunkowe prawo do bijstand jak Holender”. Zasada równego traktowania obywateli UE jest bardzo ważna, ale dostęp do nieskładkowej pomocy społecznej wiąże się również z warunkami prawa pobytu. Dla Polaka, który od lat legalnie mieszka i pracuje w Holandii, sytuacja może być stosunkowo prosta. Dla osoby, która przepracowała kilka miesięcy i niedawno przyjechała do kraju, ten sam wniosek może wywołać dodatkową ocenę IND. Dlatego przed złożeniem dokumentów warto najpierw ustalić nie tylko „czy gmina wypłaci mi pieniądze?”, ale również „na jakiej podstawie mam obecnie prawo pobytu w Holandii?”.

To właśnie historia pracy i status pobytowy mogą okazać się ważniejsze niż samo obywatelstwo polskie. Kolejnym istotnym tematem jest więc to, kiedy po utracie pracy Polak zachowuje status pracownika w Holandii i jak udowodnić go przed IND.

źródło: ind.nl, www.uwv.nl