Tata Steel przed sądem za zanieczyszczanie powietrza. Pozew złożyło 1200 mieszkańców

Dym z kominów zakładów przemysłowych

W piątek przed sądem w Amsterdamie ruszył proces karny przeciwko Tata Steel IJmuiden. Prokuratura zarzuca hutniczemu gigantowi umyślne i bezprawne wprowadzanie do powietrza szkodliwych substancji, które mogą zagrażać zdrowiu ludzi. Sprawę zapoczątkowało zawiadomienie złożone w imieniu 1200 mieszkańców regionu.

Dla mieszkańców okolic huty to dzień, na który czekali latami. Adwokatka Bénédicte Ficq, która w 2021 roku złożyła zawiadomienie w imieniu około 1200 osób, nazwała rozpoczęcie procesu „niezwykle ważnym dniem”. Jak podkreśla, chodzi o poważne przestępstwo, a zanieczyszczanie środowiska w sposób, który sprawia, że ludzie chorują, może być karalne. Openbaar Ministerie (holenderska prokuratura) poparło jej zawiadomienie w akcie oskarżenia.

Wśród skarżących są mieszkańcy z problemami zdrowotnymi, rodzice zaniepokojeni zdrowiem swoich dzieci oraz bliscy osób, które zmarły na ciężkie choroby. Krajowy instytut zdrowia publicznego RIVM odnotowuje w regionie IJmond ponadprzeciętną liczbę przypadków raka płuc.

Koksownie i „surowy koks”

Duża część uciążliwości pochodzi z koksowni (kooksgasfabrieken), w których z węgla pozyskuje się gaz. Regularnie dochodzi tam do powstawania tzw. surowego koksu – węgiel nie wypala się wtedy prawidłowo, a do atmosfery trafia niebezpieczne zanieczyszczenie. Sadza z tzw. deszczów grafitowych, zawierających substancje szczególnie niebezpieczne, osiada na parapetach, samochodach i placach zabaw w pobliżu zakładu.

Tata Steel twierdzi, że z technicznego punktu widzenia nie da się uniknąć sytuacji, w której koks od czasu do czasu nie zostanie w pełni wypieczony. Istnieje jednak podejrzenie, że firma akceptuje takie incydenty i świadomie ich nie zgłasza. Według Ficq wymiana starych elementów instalacji przestała być dla koncernu opłacalna w kontekście planów przejścia na „zieloną stal”. Adwokatka uważa, że awarie emisyjne są przewidywalne i możliwe do uniknięcia, a ich występowanie to wybór firmy. Jej zdaniem niektóre części zakładu są „dziurawe jak sito”.

Prawie pięć lat śledztwa

Około półtora roku po złożeniu zawiadomienia śledczy z Inspectie Leefomgeving en Transport, Dienst Centraal Milieubeheer Rijnmond oraz Nederlands Forensisch Instituut przeszukali teren huty. Zabezpieczono też dane w siedzibie firmy. Decyzja o postawieniu zarzutów zapadła dopiero w lipcu tego roku – niemal pięć lat po zawiadomieniu.

Wciąż nie wiadomo, czy odpowiedzialność osobistą poniosą członkowie zarządu. Prokuratura nadal to bada. Ficq chce, by oskarżeni zostali także szefowie spółki, w tym obecny prezes Hans van den Berg. Zaznacza przy tym, że nie chodzi o niego jako osobę, ale o decyzje ludzi, którzy ponoszą odpowiedzialność.

Huta w Velsen-Noord działa od założenia Koninklijke Hoogovens w 1918 roku, tuż po I wojnie światowej. Przez lata mieszkańcy tolerowali uciążliwości, bo wielu z nich było finansowo zależnych od zakładu. Według NOS firma straciła jednak zaufanie zarówno mieszkańców, jak i instytucji nadzorczych.

Pozwolenia i 2 mld euro pomocy publicznej

Regionalna służba ochrony środowiska chce cofnąć pozwolenia dla koksowni. To efekt licznych ostrzeżeń i kar sięgających milionów euro. Rząd Holandii z kolei stawia warunek: Tata musi w krótkim czasie wprowadzić środki, które zakończą zagrożenie dla zdrowia mieszkańców. Od tego zależy 2 mld euro pomocy państwa na przejście na zieloną stal. Koncern chce do 2030 roku przestawić połowę produkcji na gaz, wodór i energię elektryczną.

Gabinet zapewnia, że mimo procesu rozmowy z Tatą trwają. Termin negocjacji przedłużono do marca przyszłego roku, a proces karny raczej nie zakończy się do tego czasu. Ficq uważa za mało prawdopodobne, by państwo wypłaciło pieniądze przed wyrokiem – porównuje to do banku, który zrywa współpracę z klientem podejrzanym o przestępstwo.

Sprawa jest ważna także dla wielu Polaków, którzy mieszkają i pracują w regionie IJmond – zarówno w samej hucie, jak i u jej podwykonawców. Rozstrzygnięcia dotyczące pozwoleń, pomocy publicznej i przyszłości koksowni mogą wpłynąć na jakość powietrza w okolicy, ale też na tysiące miejsc pracy związanych z zakładem w Velsen-Noord.

Źródło: NOS