Co zrobić, gdy zachorujesz podczas pracy w Holandii?

Choroba może przydarzyć się w najmniej odpowiednim momencie – także w trakcie zmiany w pracy. Jeśli pracujesz w Holandii, warto wiedzieć, że zasady dotyczące zwolnienia chorobowego różnią się od tych znanych z Polski. Nie zawsze potrzebujesz tradycyjnego zwolnienia lekarskiego, pracodawca nie może żądać od ciebie szczegółowych informacji o diagnozie, a w większości przypadków podczas choroby zachowujesz prawo do części wynagrodzenia. Najważniejsze jest jednak prawidłowe i szybkie zgłoszenie choroby pracodawcy.

Holenderskie przepisy przewidują stosunkowo silną ochronę pracownika. Jeżeli pozostajesz zatrudniony na podstawie umowy o pracę i zachorujesz, pracodawca co do zasady musi wypłacać ci wynagrodzenie przez maksymalnie 104 tygodnie, czyli dwa lata. Standardowo jest to co najmniej 70% wynagrodzenia, choć układ zbiorowy pracy – CAO – albo umowa mogą gwarantować więcej.

Zachorowałeś w trakcie zmiany – co zrobić najpierw?

Jeżeli źle poczujesz się podczas pracy i nie jesteś w stanie bezpiecznie kontynuować obowiązków, poinformuj przełożonego lub inną osobę wskazaną przez firmę.

Nie wychodź po prostu z zakładu bez informacji. Pracodawca powinien wiedzieć, że przerywasz pracę z powodu choroby.

Każda firma może posiadać własną procedurę zgłaszania nieobecności, określaną często jako verzuimprotocol lub procedura ziekmelding. Pracodawca ma obowiązek poinformować pracowników, jakie zasady zgłaszania choroby obowiązują w zakładzie.

W praktyce zgłoszenie może odbywać się:

• telefonicznie do przełożonego,
• przez dział HR,
• przez agencję pracy,
• w aplikacji pracowniczej,
• poprzez specjalny numer służący do zgłaszania choroby.

Jeżeli zachorujesz podczas zmiany, najlepiej od razu ustalić również, czy musisz następnego dnia ponownie potwierdzić niezdolność do pracy.

Nie musisz mówić pracodawcy, na co chorujesz

To jedna z najważniejszych różnic, o których powinni wiedzieć Polacy pracujący w Holandii.

Pracodawca nie może żądać od ciebie informacji o diagnozie ani samodzielnie oceniać, czy rzeczywiście jesteś chory. Oceną medyczną zajmuje się lekarz zakładowy, czyli bedrijfsarts, albo służba medycyny pracy – arbodienst.

Oznacza to, że pracodawca nie powinien wymagać odpowiedzi na pytania w rodzaju:

„Co dokładnie ci jest?”

„Jaką masz chorobę?”

„Jakie bierzesz leki?”

„Co powiedział lekarz rodzinny?”

Może natomiast zapytać o informacje organizacyjne, na przykład kiedy przypuszczalnie będziesz w stanie wrócić do pracy.

Jeżeli choroba wpływa na możliwość wykonywania określonych obowiązków, szczegóły dotyczące ograniczeń zdrowotnych powinny być omawiane przede wszystkim z bedrijfsarts.

Czy w Holandii trzeba przynieść zwolnienie od lekarza?

Holenderski system różni się od polskiego systemu L4.

Pracodawca nie może samodzielnie wymagać od lekarza rodzinnego diagnozy potwierdzającej chorobę. Jeżeli pojawiają się wątpliwości związane ze zdolnością do pracy, pracownik może zostać skierowany do bedrijfsarts, czyli lekarza medycyny pracy.

To właśnie lekarz zakładowy ocenia, jakie są możliwości pracownika, czy może wykonywać pracę częściowo albo w zmienionych warunkach oraz jakie działania mogą być potrzebne w procesie powrotu do pracy.

W praktyce oznacza to, że przy typowej krótkiej infekcji nie musisz biec do lekarza rodzinnego wyłącznie po dokument potwierdzający chorobę.

Oczywiście jeżeli potrzebujesz leczenia, powinieneś skontaktować się z lekarzem pierwszego kontaktu – huisarts.

Ile dostaniesz pieniędzy podczas choroby?

To zależy przede wszystkim od umowy i obowiązującego CAO.

Holenderskie przepisy stanowią, że w pierwszym roku choroby pracownik otrzymuje co najmniej 70% wynagrodzenia, a przy spełnieniu odpowiednich warunków wynagrodzenie nie może w tym okresie spaść poniżej ustawowego minimum. W drugim roku pracodawca również wypłaca co najmniej 70%, ale nie ma już obowiązku wyrównania wynagrodzenia do płacy minimalnej.

W wielu układach zbiorowych warunki są korzystniejsze. Przykładowo CAO może przewidywać:

• 100% wynagrodzenia przez pierwsze miesiące,
• 100% w pierwszym roku i 70% w drugim,
• inny procent zależny od długości choroby.

Dlatego warto sprawdzić swoją arbeidsovereenkomst, czyli umowę o pracę, oraz właściwy dla branży CAO.

Czy pracodawca może zastosować dni oczekiwania?

W niektórych umowach i układach zbiorowych funkcjonują tak zwane wachtdagen, czyli dni oczekiwania.

Oznacza to, że za pierwszy dzień lub pierwsze dni choroby wynagrodzenie może nie zostać wypłacone. Nie jest to jednak zasada dotycząca każdego pracownika. Musi wynikać z obowiązujących warunków zatrudnienia lub CAO.

UWV potwierdza, że podczas choroby mogą występować dni oczekiwania, dlatego należy sprawdzić warunki konkretnej umowy.

Szczególnie istotne jest to dla osób zatrudnionych przez agencję pracy.

Choroba podczas pracy przez agencję

Pracownicy tymczasowi często obawiają się, że zgłoszenie choroby automatycznie oznacza utratę całego dochodu.

Nie zawsze tak jest.

W przypadku pracownika zatrudnionego przez agencję dużo zależy od rodzaju umowy i tego, czy kontrakt pozostaje aktywny w czasie choroby.

Jeżeli umowa trwa nadal, pracownik może mieć prawo do wynagrodzenia wypłacanego przez agencję. Jeżeli natomiast umowa kończy się w czasie choroby, w określonych sytuacjach dalszą wypłatę może przejąć UWV w ramach Ziektewet.

Nie należy więc zakładać, że po zachorowaniu „nic się nie należy”.

Po zgłoszeniu choroby warto poprosić agencję o jasną informację:

• jaki masz rodzaj kontraktu,
• czy obowiązują wachtdagen,
• kto będzie wypłacał pieniądze,
• czy agencja zgłosi cię do UWV,
• jaka część wynagrodzenia będzie wypłacana.

Choroba przy umowie tymczasowej

Jeżeli masz zwykłą umowę na czas określony i zachorujesz, pracodawca co do zasady nadal wypłaca wynagrodzenie podczas trwania kontraktu.

Jeżeli umowa wygaśnie przed zakończeniem choroby, odpowiedzialność może przejąć UWV. Rząd Holandii wskazuje, że po zakończeniu czasowej umowy w okresie choroby pracownik może otrzymywać świadczenie w ramach Ziektewet do końca odpowiedniego okresu ochronnego.

Samo zachorowanie nie powoduje automatycznego przedłużenia umowy.

Jeżeli kontrakt został zawarty na przykład do 30 września, pracodawca nie musi przedłużać go tylko dlatego, że pracownik jest chory.

Co z pracownikami na zerowym kontrakcie?

Sytuacja osób posiadających nulurencontract, czyli umowę na zero godzin, jest bardziej skomplikowana.

Jeżeli zachorujesz podczas okresu, w którym zostałeś już wezwany do pracy, pracodawca może mieć obowiązek wypłacania wynagrodzenia do końca uzgodnionego okresu pracy.

Jeżeli natomiast zachorujesz poza okresem, na który zostałeś wezwany, pracodawca najczęściej nie musi płacić wynagrodzenia na takich samych zasadach.

W niektórych przypadkach może jednak powstać prawo do Ziektewet.

Dlatego przy kontraktach elastycznych szczególnie ważne jest sprawdzenie konkretnej sytuacji zamiast kierowania się ogólną zasadą „70% przez dwa lata”.

Co to jest Ziektewet?

Ziektewet można w uproszczeniu określić jako holenderskie świadczenie chorobowe wypłacane przez UWV osobom, które z powodu swojej sytuacji zawodowej nie mają pracodawcy zobowiązanego do dalszego wypłacania wynagrodzenia.

Rząd Holandii wskazuje, że świadczenie może przysługiwać osobie niezdolnej do pracy z powodu choroby, która nie może korzystać z normalnej wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę.

Ziektewet może mieć znaczenie między innymi dla:

• części pracowników tymczasowych,
• osób, których umowa zakończyła się podczas choroby,
• niektórych pracowników elastycznych,
• osób objętych szczególnymi regulacjami.

Nie każdy chory pracownik otrzymuje więc pieniądze bezpośrednio od UWV. Przy normalnej umowie o pracę podstawowym płatnikiem jest zazwyczaj pracodawca.

Czy pracodawca może cię zwolnić, gdy jesteś chory?

W pierwszych dwóch latach choroby pracownik korzysta co do zasady z ochrony przed wypowiedzeniem z powodu choroby.

Nie oznacza to jednak absolutnego zakazu rozwiązania stosunku pracy w każdej możliwej sytuacji. Znaczenie może mieć między innymi zakończenie umowy na czas określony, okres próbny albo inne szczególne podstawy prawne.

Po dwóch latach choroby pracodawca może w określonych warunkach wystąpić o rozwiązanie stosunku pracy.

Nie warto samodzielnie składać wypowiedzenia podczas choroby bez wcześniejszego sprawdzenia konsekwencji. Możesz w ten sposób stracić prawo do dalszego wynagrodzenia albo określonych świadczeń. Juridisch Loket wyraźnie ostrzega, że samodzielne odejście z pracy w okresie choroby może mieć negatywne skutki finansowe.

Co dzieje się, jeżeli chorujesz dłużej?

Przy krótkiej infekcji procedura jest stosunkowo prosta: zgłaszasz chorobę i wracasz do pracy po odzyskaniu zdolności do wykonywania obowiązków.

Przy dłuższej chorobie zaczyna obowiązywać rozbudowana procedura re-integracji.

Pracodawca powinien zgłosić chorobę do arbodienst lub bedrijfsarts. W przypadku długotrwałej niezdolności do pracy lekarz zakładowy przygotowuje analizę problemu, a następnie pracownik wraz z pracodawcą tworzą plan powrotu do pracy.

Celem nie zawsze jest natychmiastowy powrót na pełny etat.

Możliwe rozwiązania obejmują:

• wykonywanie mniejszej liczby godzin,
• zmianę obowiązków,
• dostosowanie stanowiska,
• wykonywanie tymczasowo innej pracy,
• stopniowe zwiększanie czasu pracy.

Pracownik i pracodawca są przez pierwsze dwa lata wspólnie odpowiedzialni za działania prowadzące do powrotu do pracy.

Kim jest bedrijfsarts?

Bedrijfsarts jest lekarzem medycyny pracy.

To bardzo ważna osoba w holenderskim systemie chorobowym.

Nie jest twoim kierownikiem ani przedstawicielem działu HR. Jego zadaniem jest medyczna ocena możliwości wykonywania pracy i doradzanie w sprawach zdrowia oraz powrotu do obowiązków.

Pracodawca nie może samodzielnie decydować, że „wyglądasz zdrowo” i w związku z tym musisz pracować. Ocenę zdolności do wykonywania obowiązków powinien przeprowadzać lekarz zakładowy.

Bedrijfsarts może na przykład uznać, że:

• obecnie nie możesz pracować,
• możesz pracować cztery godziny dziennie,
• możesz wykonywać pracę bez podnoszenia ciężarów,
• potrzebujesz stopniowego powrotu,
• możesz wykonywać inne obowiązki.

Pracownik ma także prawo do niezależnego wsparcia lekarza medycyny pracy w sprawach dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy.

Czy musisz odbierać telefon od pracodawcy podczas choroby?

Zgłoszenie choroby nie oznacza całkowitego zerwania kontaktu z firmą.

Pracownik powinien przestrzegać zasad dotyczących kontaktowania się podczas nieobecności oraz współpracować przy re-integracji.

Pracodawca może zapytać między innymi o przewidywany termin powrotu.

Nie oznacza to jednak prawa do ciągłego wypytywania o diagnozę albo leczenie.

Warto zachować rozsądny kontakt z firmą, szczególnie jeżeli choroba przedłuża się.

Czy podczas choroby musisz siedzieć cały czas w domu?

Nie istnieje ogólna holenderska zasada, zgodnie z którą chory pracownik musi przez całą dobę pozostawać w domu.

Najważniejsze jest, aby zachowanie nie utrudniało powrotu do zdrowia i było zgodne z ewentualnymi zaleceniami bedrijfsarts oraz procedurą obowiązującą w zakładzie.

Przykładowo osoba ze złamaną ręką może być niezdolna do wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, a jednocześnie móc wyjść na spacer czy zrobić zakupy.

Choroba nie oznacza automatycznego „aresztu domowego”.

Czy można pojechać do Polski podczas choroby?

To bardziej skomplikowana sytuacja.

Sam wyjazd za granicę podczas choroby nie zawsze jest zakazany, ale nie powinien utrudniać leczenia, kontaktu z pracodawcą ani re-integracji.

Jeżeli planujesz wyjazd podczas dłuższej niezdolności do pracy, bezpieczniej jest wcześniej omówić sprawę z pracodawcą i – gdy to istotne – z bedrijfsarts.

Nie należy po prostu zgłosić choroby i bez żadnego kontaktu wyjechać na kilka tygodni do Polski.

Może to zostać potraktowane jako brak współpracy przy obowiązkach związanych z chorobą.

Co zrobić, gdy zachorujesz podczas urlopu?

Jeżeli zachorujesz podczas urlopu, również warto od razu zgłosić chorobę pracodawcy zgodnie z obowiązującą procedurą.

Dni choroby nie zawsze muszą być traktowane jak zwykłe dni urlopowe. Holenderskie przepisy ograniczają możliwość automatycznego zamieniania dni chorobowych na ustawowe dni urlopu. Pracodawca może w określonych sytuacjach uzgadniać wykorzystanie dodatkowych, ponadustawowych dni urlopowych, ale nie ma pełnej dowolności w tym zakresie.

Jeżeli zachorujesz podczas pobytu w Polsce, zachowaj dokumentację medyczną. Może być przydatna w razie konieczności wyjaśnienia przebiegu choroby.

A jeśli zachorujesz w związku z ciążą?

Choroba związana z ciążą lub porodem jest objęta szczególnymi zasadami.

W takiej sytuacji może przysługiwać świadczenie Ziektewet w wysokości 100% odpowiedniego wynagrodzenia dziennego, a wypłata często odbywa się za pośrednictwem pracodawcy.

Jeżeli problemy zdrowotne są związane z ciążą, warto wyraźnie przekazać tę informację do właściwej osoby lub instytucji zgodnie z procedurą, ponieważ sposób finansowania nieobecności może być inny niż przy zwykłej chorobie.

Co zrobić, jeżeli pracodawca twierdzi, że nie jesteś chory?

Przełożony nie jest lekarzem i nie może samodzielnie rozstrzygać kwestii medycznej.

Jeżeli pojawia się spór dotyczący zdolności do pracy, kluczową rolę odgrywa bedrijfsarts.

Jeśli problemu nie można rozwiązać, pracownik może w określonych sytuacjach poprosić UWV o deskundigenoordeel, czyli niezależną opinię eksperta.

Taka opinia może dotyczyć między innymi tego:

• czy możesz wykonywać swoją pracę,
• czy zaproponowana praca jest odpowiednia,
• czy wystarczająco współpracujesz przy re-integracji,
• czy pracodawca odpowiednio realizuje swoje obowiązki.

Według aktualnych informacji rządowych wniosek pracownika o deskundigenoordeel kosztuje 100 euro.

Co zrobić, jeśli pracodawca nie chce zapłacić?

Najpierw sprawdź:

umowę, CAO, pasek wynagrodzenia i regulamin dotyczący choroby.

Warto ustalić, czy przyczyną niższej wypłaty nie są legalne wachtdagen albo zapis określający procent wynagrodzenia podczas choroby.

Jeżeli jednak pracodawca bez podstawy odmawia wypłaty, mimo że powinien kontynuować wynagrodzenie, należy zażądać pisemnego wyjaśnienia.

Pomocy można szukać między innymi w:

• związku zawodowym,
• Juridisch Loket,
• UWV – w zakresie jego kompetencji,
• u prawnika specjalizującego się w prawie pracy.

Rząd Holandii oraz UWV potwierdzają, że podstawową zasadą w przypadku pracownika zatrudnionego na umowie jest obowiązek dalszego wypłacania co najmniej części wynagrodzenia przez pracodawcę, maksymalnie przez 104 tygodnie.

Czy szef może kazać ci wykorzystać urlop zamiast chorobowego?

Nie może po prostu jednostronnie uznać, że każdy dzień choroby jest dniem urlopu.

Holenderski rząd wyjaśnia, że zastępowanie dni chorobowych dodatkowymi, ponadustawowymi dniami urlopu jest możliwe tylko przy spełnieniu określonych warunków, na przykład gdy zostało to wcześniej uzgodnione lub pracownik wyrazi zgodę.

Jeżeli pracodawca mówi: „jesteś chory, więc odejmuję ci jeden dzień urlopu”, warto sprawdzić, na jakiej podstawie to robi.

Choroba spowodowana wypadkiem w pracy

Jeżeli źle poczułeś się lub doznałeś urazu w wyniku wypadku przy pracy, sytuację należy przede wszystkim zgłosić pracodawcy.

Nie ograniczaj się do poinformowania, że „idziesz do domu, bo boli cię ręka”.

Jeżeli doszło do wypadku, powinno być jasne:

• kiedy nastąpił,
• gdzie,
• podczas jakiego zadania,
• czy byli świadkowie,
• jaki uraz powstał.

W przypadku poważnych wypadków pracodawca może mieć dodatkowe obowiązki wobec Nederlandse Arbeidsinspectie.

Jeżeli podejrzewasz, że choroba jest związana z wykonywaną pracą, warto również omówić to z bedrijfsarts. Lekarz medycyny pracy odgrywa centralną rolę w rozpoznawaniu chorób zawodowych.

Nie ignoruj objawów tylko ze strachu przed utratą pracy

Niektórzy pracownicy zagraniczni przychodzą do pracy mimo wysokiej gorączki, silnego bólu albo poważnego osłabienia, ponieważ obawiają się konsekwencji finansowych.

W holenderskim systemie pracownik nie powinien być zmuszany do wykonywania pracy, do której ze względu na chorobę rzeczywiście nie jest zdolny.

Jednocześnie zgłoszenie choroby wiąże się z obowiązkiem współpracy.

Nie można zatem traktować ziekmelding jako dodatkowego urlopu. Pracownik powinien stosować się do zasad obowiązujących w firmie oraz uczestniczyć w działaniach związanych z re-integracją.

Choroba psychiczna również może oznaczać niezdolność do pracy

Niezdolność do pracy nie musi wynikać wyłącznie z grypy, urazu albo innej choroby fizycznej.

Problemy psychiczne, wypalenie zawodowe, poważne zaburzenia lękowe lub inne problemy zdrowotne również mogą wpływać na zdolność do wykonywania obowiązków.

Także w tym przypadku nie musisz przedstawiać kierownikowi szczegółowej diagnozy. Sprawę możliwości wykonywania pracy i ewentualnej re-integracji ocenia lekarz zakładowy.

Jeżeli problem wynika częściowo z warunków pracy, należy powiedzieć o tym bedrijfsarts.

Co dzieje się po 6 tygodniach choroby?

Jeżeli niezdolność do pracy się przedłuża, procedura staje się bardziej formalna.

W ciągu pierwszych sześciu tygodni lekarz medycyny pracy powinien przygotować probleemanalyse, czyli analizę sytuacji pracownika.

Następnie, zasadniczo w ciągu dwóch tygodni od sporządzenia tej analizy, pracownik i pracodawca przygotowują plan van aanpak – plan działań związanych z powrotem do pracy.

Dokument może określać między innymi:

• możliwości stopniowego powrotu,
• liczbę godzin pracy,
• zmodyfikowane zadania,
• termin kolejnej oceny,
• działania wymagane od pracodawcy i pracownika.

Nie należy lekceważyć tych obowiązków. Obie strony odpowiadają za prawidłową re-integrację.

Co dzieje się po 42 tygodniach?

Jeżeli choroba trwa 42 tygodnie, pracodawca zgłasza długotrwałą niezdolność pracownika do UWV.

Nie oznacza to jeszcze końca umowy ani automatycznego przejścia na rentę.

Nadal trwa proces re-integracji, a pracodawca co do zasady pozostaje zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia.

Co po prawie dwóch latach choroby?

Po około dwóch latach może pojawić się możliwość ubiegania o świadczenie WIA.

WIA dotyczy osób, które po dwóch latach choroby nadal mają istotnie ograniczoną zdolność zarobkowania.

Rząd Holandii wskazuje, że świadczenie może przysługiwać osobom, które po dwóch latach choroby są niezdolne do pracy w wymiarze przekraczającym 35% według kryteriów stosowanych przez UWV.

UWV dokonuje wówczas oceny sytuacji.

Najważniejsze kroki, gdy zachorujesz podczas zmiany

Jeżeli źle poczujesz się w trakcie pracy w Holandii, najbezpieczniejszy schemat jest prosty.

Po pierwsze: natychmiast zgłoś przełożonemu, że z powodu choroby nie jesteś w stanie kontynuować pracy.

Po drugie: sprawdź firmową procedurę ziekmelding i wykonaj wymagane zgłoszenie.

Po trzecie: nie musisz przekazywać kierownikowi diagnozy ani szczegółów leczenia. Pracodawca może natomiast zapytać o kwestie organizacyjne, takie jak przewidywany czas nieobecności.

Po czwarte: sprawdź umowę i CAO, aby wiedzieć, jaki procent wynagrodzenia przysługuje podczas choroby i czy obowiązują wachtdagen.

Po piąte: jeżeli choroba się przedłuża, współpracuj z bedrijfsarts oraz pracodawcą przy re-integracji.

Po szóste: przy pracy przez agencję lub na elastycznym kontrakcie koniecznie ustal, czy płaci pracodawca, agencja czy UWV. Zasady zależą od rodzaju umowy.

Choroba w Holandii – pracownik ma prawa, ale również obowiązki

Holenderski system zapewnia pracownikowi stosunkowo szeroką ochronę w przypadku choroby. Przy standardowej umowie pracodawca może być zobowiązany do wypłacania co najmniej 70% wynagrodzenia przez maksymalnie dwa lata, a wiele CAO przewiduje korzystniejsze zasady.

Jednocześnie pracownik musi prawidłowo zgłosić chorobę, pozostawać w rozsądnym kontakcie z firmą i współpracować przy powrocie do pracy.

Szczególnie istotne jest rozróżnienie roli szefa i lekarza zakładowego. Przełożony organizuje pracę, ale nie diagnozuje pracownika. Informacji medycznych nie trzeba szczegółowo ujawniać pracodawcy, a oceną możliwości wykonywania obowiązków zajmuje się bedrijfsarts.

Dla Polaka pracującego w Holandii najważniejsza zasada brzmi więc: gdy zachorujesz, nie znikaj z pracy bez informacji, ale też nie pozwól, by brak znajomości holenderskich zasad pozbawił cię praw, które przysługują ci podczas choroby.

źródła: www.rijksoverheid.nl, www.uwv.nl, www.arboportaal.nl