PFAS w jedzeniu i wodzie. Europejski Trybunał Obrachunkowy: UE za słabo chroni mieszkańców

Kobieta nalewa wodę z kranu w kuchni

Unia Europejska robi za mało, by chronić ludzi przed szkodliwymi substancjami PFAS – ocenia Europejski Trybunał Obrachunkowy. Zakazy wprowadzane są zbyt wolno, a obecne normy dla żywności i wody pitnej nie gwarantują, że nie przyjmujemy ich za dużo. Koszty leczenia skutków PFAS w Europie szacuje się na 52–84 mld euro rocznie.

W nowym raporcie Trybunał ostrzega, że unijne przepisy nie nadążają za pojawianiem się kolejnych rodzajów PFAS. Większość z nich nie jest zarejestrowana w ramach unijnych przepisów o chemikaliach, przez co o wielu substancjach brakuje podstawowych informacji. Producenci często nie muszą ich też testować przed wprowadzeniem na rynek. – W praktyce unijna zasada „bez danych nie ma handlu” prawie nie dotyczy PFAS – piszą kontrolerzy.

Czym są PFAS?

PFAS to grupa tysięcy związków chemicznych, które w naturze praktycznie się nie rozkładają – dlatego nazywa się je „wiecznymi chemikaliami”. Są w wielu produktach codziennego użytku, bo odpychają tłuszcz i wodę. Wiadomo o nich coraz więcej: mogą wpływać na układ odpornościowy, wątrobę i poziom cholesterolu, a także powodować raka nerki i jądra.

Pięć lat na jeden zakaz

Gdy Bruksela już działa, robi to zbyt wolno – uważa Trybunał. Ograniczenie stosowania jednej substancji PFAS zajmuje UE średnio pięć lat. W tym czasie firmy mogą zastąpić zakazany związek podobnym, który może nieść takie samo ryzyko.

Kuleje też kontrola. Firmy w dużej mierze same muszą wykazać, że przestrzegają przepisów, a co trzecie państwo UE w ogóle nie sprawdza, czy reguły są stosowane.

Normy dla żywności nie zawsze oznaczają bezpieczeństwo

Kontrolerzy mają zastrzeżenia do obecnych limitów dla żywności i wody pitnej. Szczególnie w przypadku jedzenia dopuszczalne poziomy PFAS nie gwarantują, że długotrwałe spożycie jest bezpieczne. Limity ustalono bowiem nie tylko na podstawie tego, co bezpieczne dla zdrowia, ale też tego, co realne do osiągnięcia dla producentów i rynku. W efekcie żywność może spełniać wszystkie unijne normy, a człowiek i tak może przyjmować za dużo PFAS.

W 2021 roku Holandia razem z Niemcami, Danią, Szwecją i Norwegią zainicjowała prace nad zakazem PFAS w całej UE. Według Trybunału procedura idzie jednak opornie ze względu na skalę i złożoność problemu, więc większość rodzajów PFAS na razie wciąż może być sprzedawana w Europie.

– Choć te chemikalia mogą istnieć wiecznie, ich szkodliwe skutki dla ludzi i środowiska można ograniczyć – mówi Joëlle Elvinger z Trybunału. Jej zdaniem problem trzeba potraktować zdecydowanie, by „rozbroić tę tykającą bombę, zanim będzie za późno”.

Dlaczego to ważne w Holandii?

PFAS to w Holandii temat szczególnie żywy – od lat toczą się spory wokół zanieczyszczeń w okolicach zakładu chemicznego w Dordrechcie, a mieszkańcy tamtejszych okolic domagają się odszkodowań. Holenderskie instytucje zdrowia publicznego regularnie wydają też zalecenia dotyczące np. jedzenia ryb i jaj z przydomowych kurników w zanieczyszczonych rejonach. Jeśli mieszkasz w pobliżu terenów przemysłowych, warto śledzić komunikaty swojej gminy i GGD.

Źródło: NOS