Code geel, oranje, rood. Co oznaczają ostrzeżenia KNMI i co wtedy robić?

Code geel, code oranje, code rood – te trzy kolory regularnie pojawiają się w holenderskich mediach, zwłaszcza jesienią i zimą. Holenderski instytut meteorologiczny KNMI używa ich, by ostrzegać przed wichurą, gołoledzią, burzami czy upałem. Wyjaśniamy, co oznacza każdy kolor, skąd brać ostrzeżenia i jak się zachować w domu, w pracy i w drodze.

KNMI (Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut) wydaje ostrzeżenia z wyprzedzeniem do 48 godzin. Od kwietnia 2024 roku w prognozie można też zobaczyć sygnał o możliwej groźnej pogodzie nawet do siedmiu dni naprzód – to jeszcze nie ostrzeżenie, tylko znak, że warto śledzić prognozy. Od października 2022 roku ostrzeżenia opisują nie tylko samą pogodę, ale przede wszystkim jej spodziewane skutki. O kolorze decyduje więc nie tylko siła wiatru czy ilość opadów, lecz to, jak bardzo pogoda może utrudnić życie.

Co oznaczają kolory

• Brak ostrzeżenia (szary/zielony) – prognozowana pogoda nie daje powodu do ostrzeżeń.
• Code geel (żółty) – istnieje ryzyko niebezpiecznej pogody. To zjawiska, które w Holandii zdarzają się dość często, ale wymagają ostrożności, szczególnie w podróży.
• Code oranje (pomarańczowy) – duże prawdopodobieństwo niebezpiecznej pogody o dużym wpływie: możliwe szkody, obrażenia lub poważne utrudnienia, także lokalnie.
• Code rood (czerwony, weeralarm) – alarm pogodowy. Ekstremalna pogoda ma duży wpływ na całe społeczeństwo i może sparaliżować normalne funkcjonowanie. KNMI może go ogłosić także wtedy, gdy szansa na ekstremalne zjawisko jest niewielka, ale zagrożenie dla bezpieczeństwa bardzo duże.

Ciekawostka, która wiele wyjaśnia: kryteria meteorologiczne dla kodu pomarańczowego i czerwonego są takie same. O tym, czy ogłoszony zostanie alarm, decyduje analiza skutków przeprowadzana z udziałem instytucji rządowych i branżowych. Ta sama wichura w niedzielę w nocy może więc dostać kod pomarańczowy, a w poniedziałek w porannym szczycie – czerwony.

Obecnie ostrzeżenia wydawane są dla poszczególnych prowincji. KNMI zapowiedział, że od listopada 2026 roku przejdzie na tzw. elastyczne obszary, które mogą być mniejsze niż prowincje – ostrzeżenia mają być bardziej lokalne.

Wiatr, gołoledź, burze, upał – progi i rady KNMI

Wichura (windstoten). Kod żółty KNMI wydaje zwykle przy porywach od 75 km/h, a na wybrzeżu w półroczu zimowym (październik–marzec) od 90 km/h. Kod pomarańczowy lub czerwony – przy porywach od 100 km/h, na wybrzeżu zimą od 120 km/h. Przy żółtym: unikaj otwartej wody, mostów i lasów, zamknij okna, zabezpiecz meble ogrodowe i kontenery na śmieci, nie jedź z przyczepą. Przy pomarańczowym: jeśli możesz, przełóż podróż; silne porywy są groźne zwłaszcza dla rowerzystów, ciężarówek i aut z przyczepami. Przy czerwonym: zostań w domu i stosuj się do poleceń służb.

Gołoledź i śliskość (gladheid). Kod żółty oznacza miejscową śliskość, np. przez zamarzanie mokrych nawierzchni, resztki śniegu czy miejscową marznącą mżawkę. Jedź wolniej, zachowaj większy odstęp i licz się z opóźnieniami. Kod pomarańczowy to śliskość na dużą skalę, np. przez marznący deszcz (ijzel) – przełóż podróż, jeśli to możliwe. Przy czerwonym nie wyruszaj w drogę, bo możesz utknąć. Przed wyjazdem warto sprawdzić rwsverkeersinfo.nl, a rowerzyści mogą znaleźć posypane trasy w planerze Fietsersbond.

Burze (onweersbuien). Kod żółty: miejscowe burze z porywami od 60 km/h, ulewą od 30 mm w godzinę lub gradem do 2 cm. Pomarańczowy i czerwony: zorganizowane, silne burze z porywami od 75 km/h, ulewą od 50 mm w godzinę lub gradem od 2 cm. Unikaj otwartej wody i otwartych przestrzeni, nie chowaj się pod drzewami, wejdź do budynku.

Upał (hitte). Kod żółty pojawia się m.in. przy długotrwałym upale, gdy aktywny jest Nationaal Hitteplan, i przy dniu z temperaturą od 35°C. Pomarańczowy lub czerwony – np. przy trzech dniach z rzędu od 34°C, dwóch od 36°C lub jednym od 38°C. Pij dużo wody, unikaj wysiłku między 12:00 a 18:00, nigdy nie zostawiaj dzieci ani zwierząt w zamkniętym aucie i zaglądaj do starszych sąsiadów.

KNMI podkreśla, że progi to wytyczne – ostatecznie o kolorze decyduje spodziewany wpływ pogody.

Skąd brać ostrzeżenia

• Aplikacja KNMI (nowa wersja od listopada 2024 roku) – pokazuje ostrzeżenia do 48 godzin naprzód z poradami. Powiadomienia o kodzie pomarańczowym i czerwonym są domyślnie włączone dla wybranych regionów, żółty można dodać w ustawieniach. Od lata 2026 roku testowo działa też powiadomienie o silnej burzy w ciągu 15 minut w Twojej lokalizacji. Aplikacja jest na razie po niderlandzku.
• knmi.nl – aktualne ostrzeżenia i szczegółowe porady dla każdego zjawiska.
• Media – kody pomarańczowe i czerwone KNMI publikuje m.in. w mediach społecznościowych i na stronie 713 telegazety NOS; informują o nich też radio i portale.
• NL-Alert – rządowy system ostrzegania, który w sytuacjach zagrażających życiu lub zdrowiu (m.in. przy groźnej pogodzie, dużym pożarze) wysyła komunikat bezpośrednio na telefony w danym rejonie, z głośnym sygnałem. Nie trzeba instalować aplikacji ani się rejestrować. Komunikaty wyświetlają się też na ekranach na przystankach i stacjach. Kolejny ogólnokrajowy test NL-Alert zaplanowano na poniedziałek 7 grudnia 2026 roku.

Jeśli nie czujesz się pewnie w niderlandzkim, zapamiętaj kluczowe słowa: windstoten (porywy wiatru), gladheid (śliskość), ijzel (gołoledź/marznący deszcz), onweer (burza), hagel (grad), hitte (upał), reis uitstellen (przełożyć podróż), blijf binnen (zostań w domu).

Ostrzeżenie a praca i dojazdy

Wielu Polaków w Holandii dojeżdża do pracy rowerem, busem z agencji albo autem – często wcześnie rano, przed świtem, gdy śliskość jest największa. Kilka zasad:

• przy kodzie pomarańczowym lub czerwonym sprawdź przed wyjazdem rwsverkeersinfo.nl, aplikację NS lub 9292 – utrudnienia na drogach i w pociągach są wtedy bardzo prawdopodobne,
• jeśli dojazd jest niebezpieczny, skontaktuj się z pracodawcą lub agencją jak najwcześniej, najlepiej na piśmie (SMS, e-mail, WhatsApp), i ustal, czy możesz przyjechać później lub zostać w domu,
• to, czy za niewykorzystaną zmianę dostaniesz wynagrodzenie, zależy od umowy i układu zbiorowego (CAO) – nie ma jednej reguły; zapytaj o to zawczasu,
• na wichurę nie wyjeżdżaj rowerem przez otwarte tereny, wały i mosty – boczny poryw potrafi przewrócić rowerzystę,
• pracując na zewnątrz (budowa, rolnictwo, ogrodnictwo), stosuj się do poleceń kierownika – przy silnym wietrze lub burzy prace na wysokości i dźwigami zwykle się wstrzymuje.

Przy każdym kodzie KNMI przypomina: dzwoń na 112 tylko w razie bezpośredniego zagrożenia. W czasie burz numer alarmowy bywa przeciążony. Przewrócone drzewo czy zalaną piwnicę bez zagrożenia życia zgłoś pod numerem niepilnym policji (0900-8844) lub do gminy.

Ubezpieczenie po nawałnicy

Po wichurze najczęstsze szkody to zerwane dachówki, połamane płoty, rozbite szyby w autach i zalane mieszkania. Ogólnie: szkody w budynku pokrywa zwykle ubezpieczenie budynku (opstalverzekering), które ma właściciel – jeśli wynajmujesz, zgłoś szkodę właścicielowi lub korporacji mieszkaniowej. Twoje rzeczy w mieszkaniu chroni ubezpieczenie wyposażenia (inboedelverzekering). Szkody w samochodzie od spadającej gałęzi czy gradu pokrywa zwykle tylko rozszerzone ubezpieczenie auta (beperkt casco lub allrisk), a nie samo obowiązkowe WA.

Zakres zawsze zależy od konkretnej polisy, więc przeczytaj warunki. Przy zgłaszaniu szkody przydadzą się zdjęcia, data i godzina zdarzenia oraz informacja o obowiązującym wtedy ostrzeżeniu KNMI. Szkodę zgłoś jak najszybciej i, jeśli to bezpieczne, ogranicz jej rozmiar – np. zakryj wybitą szybę. Pamiętaj też, że jeśli wiatr porwie Twój nieprzymocowany przedmiot i uszkodzi auto sąsiada, sprawa może trafić do Twojego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (AVP).

Źródła: KNMI (2024–2026), NL-Alert, Rijkswaterstaat