Holenderski u lekarza i w aptece: 30 zwrotów, które pomogą w rozmowie z huisartsem

Rozmowa z holenderskim huisartsem zaczyna się zwykle nie w gabinecie, tylko przez telefon z asystentką, która w kilka minut decyduje, czy i kiedy cię przyjąć. Zebraliśmy 30 zwrotów, które pomogą w tej rozmowie, w gabinecie i w aptece, z wymową i znaczeniem po polsku.

Wiele osób dobrze radzi sobie po niderlandzku w pracy czy w sklepie, ale przy objawach choroby brakuje im słów. A właśnie wtedy liczy się precyzja: od tego, jak opiszesz objawy, zależy, czy dostaniesz wizytę jeszcze tego samego dnia. Poniżej praktyczny słowniczek. Wymowa jest przybliżona i zapisana po polsku.

Krótko o wymowie

• g i ch czyta się jak polskie „ch”: graag to [chrach],
• ij i ei to mniej więcej „ej”: pijn to [pejn],
• oe to „u”: bloed to [blut],
• ui to dźwięk między „aj” a „oj”, zapisujemy go jako [oj],
• aa, ee, oo to długie „a”, „e”, „o”.

Telefon do przychodni: jak przejść triaż

Gdy dzwonisz do huisarts, odbiera zwykle asystentka (doktersassistente). Zada kilka pytań o objawy i na tej podstawie zdecyduje: porada telefoniczna, wizyta dziś, wizyta za kilka dni albo natychmiastowa pomoc. To nie jest zbywanie pacjenta, tylko standardowa procedura. Najlepiej przygotować sobie wcześniej kartkę z kilkoma zdaniami:

• 1. Ik wil graag een afspraak maken. [ik wil chrach en afsprak maken]: Chciał(a)bym umówić się na wizytę.
• 2. Mijn naam is … en mijn geboortedatum is … [mejn nam is … en mejn chebortedatum is …]: Nazywam się … i urodziłem/urodziłam się …. Przychodnia szuka cię w systemie po dacie urodzenia.
• 3. Ik heb sinds drie dagen koorts. [ik hep syns dri dachen korts]: Od trzech dni mam gorączkę.
• 4. Ik heb pijn in mijn buik / rug / borst. [ik hep pejn in mejn bojk / ruch / borst]: Boli mnie brzuch / plecy / klatka piersiowa.
• 5. Het wordt erger. [het wort ercher]: Jest coraz gorzej.
• 6. Ik ben benauwd. [ik ben benałt]: Brakuje mi tchu, mam duszność. To ważne słowo w triażu, mów je wprost.
• 7. Is het mogelijk om vandaag te komen? [is het mocheleek om fandach te komen]: Czy mogę przyjść dzisiaj?
• 8. Het is (niet) dringend. [het is (nit) dryngent]: To (nie) jest pilne.
• 9. Kunt u wat langzamer praten? [kunt u wat langzamer praten]: Czy może pani mówić trochę wolniej?
• 10. Spreekt u Engels? [sprekt u engels]: Czy mówi pani po angielsku?

Po godzinach pracy przychodni, w nocy i w weekend dzwonisz do huisartsenpost, czyli dyżurnej pomocy lekarza rodzinnego. W Holandii nie ma jednego krajowego numeru, bo każdy region ma własny. Najprościej sprawdzić go od razu na stronie swojej przychodni albo w nagraniu, które usłyszysz po godzinach, i zapisać w telefonie. Do huisartsenpost zawsze najpierw się dzwoni, a nie przychodzi bez zapowiedzi. Przy zagrożeniu życia, na przykład bólu w klatce piersiowej, utracie przytomności albo ciężkiej duszności, dzwoń pod 112.

W gabinecie: objawy, choroby, leki

• 11. Ik heb hoofdpijn / keelpijn / oorpijn. [ik hep hoftpejn / kelpejn / orpejn]: Boli mnie głowa / gardło / ucho.
• 12. Ik ben duizelig. [ik ben dojzelech]: Kręci mi się w głowie.
• 13. Ik ben misselijk en moet overgeven. [ik ben misselek en mut owerchewen]: Mam mdłości i wymiotuję.
• 14. Ik hoest al twee weken. [ik hust al twe weken]: Kaszlę już od dwóch tygodni.
• 15. Ik heb last van … [ik hep last fan …]: Dokucza mi …. Bardzo częsty zwrot, np. last van mijn knie, czyli kolano.
• 16. Ik ben allergisch voor penicilline. [ik ben alerchis for penisiline]: Mam uczulenie na penicylinę.
• 17. Ik gebruik deze medicijnen. [ik chebrojk deze medisejnen]: Przyjmuję te leki. Najlepiej pokaż opakowania albo listę leków.
• 18. Ik heb diabetes / hoge bloeddruk. [ik hep diabetes / hoche bludruk]: Mam cukrzycę / nadciśnienie.
• 19. Ik ben zwanger. [ik ben zwanger]: Jestem w ciąży.
• 20. Ik begrijp het niet. Kunt u dat herhalen? [ik bechrejp het nit, kunt u dat herhalen]: Nie rozumiem. Czy może pan powtórzyć?
• 21. Heb ik een verwijzing nodig? [hep ik en ferwejzing nodech]: Czy potrzebuję skierowania? Do specjalisty w szpitalu bez skierowania od huisarts zwykle nie trafisz.
• 22. Wanneer krijg ik de uitslag? [waner krejch ik de ojtslach]: Kiedy dostanę wynik?
• 23. Moet ik terugkomen? [mut ik truchkomen]: Czy mam przyjść jeszcze raz?

Przydatne słowa, które usłyszysz od lekarza: nuchter (na czczo), bloedprikken (pobranie krwi), uitstrijkje (wymaz), afwachten (poczekać i obserwować). To ostatnie pada często, bo holenderscy lekarze rodzinni przy wielu infekcjach najpierw zalecają obserwację, a dopiero potem leki. Dobrze też wiedzieć, że huisarts zwykle nie wystawia zwolnień do pracy na wzór polskiego L4. Chorobę zgłaszasz pracodawcy lub agencji (ziekmelden), a dalej sprawą zajmuje się lekarz zakładowy (bedrijfsarts).

Czy można przyjść z tłumaczem (tolk)?

Tak, ale trzeba znać zasady. Według Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) bezpłatnego profesjonalnego tłumacza przez Global Talk mają zapewnionego osoby ubiegające się o azyl i uchodźcy z Ukrainy. Polaków i innych obywateli UE to nie obejmuje. W niektórych gminach działają lokalne fundusze (achterstandsfonds), które pokrywają koszt tłumacza zamówionego przez lekarza. Gdzie takiego funduszu nie ma, koszty profesjonalnego tłumacza ponosi sam lekarz. Ministerstwo zdrowia w grudniu 2024 roku zleciło NZa analizę nowych sposobów finansowania tłumaczy w podstawowej opiece zdrowotnej, ale ogólnokrajowej, darmowej usługi dla wszystkich pacjentów na razie nie ma. Zapytaj w swojej przychodni, jak to wygląda u nich.

W praktyce:

• już przy umawianiu wizyty zapytaj: 24. Kan er een tolk bij het gesprek zijn? [kan er en tolk bej het chesprek zejn]: Czy przy rozmowie może być tłumacz?,
• możesz przyjść z zaufaną osobą, która dobrze zna niderlandzki: 25. Mag mijn partner / vriendin vertalen? [mach mejn partner / frindin fertalen]: Czy mój partner / moja przyjaciółka może tłumaczyć?,
• przy poważnych sprawach, jak diagnoza, operacja czy zdrowie psychiczne, lepiej nie prosić o tłumaczenie dzieci,
• wielu lekarzy mówi dobrze po angielsku, więc rozmowa po angielsku to często najprostsze wyjście.

W aptece: recepta, dawkowanie, skutki uboczne

Receptę lekarz zwykle wysyła elektronicznie do twojej apteki, więc w aptece podajesz nazwisko i datę urodzenia. Po godzinach otwarta jest apteka dyżurna (dienstapotheek), a jej adres podaje twoja apteka i huisartsenpost.

• 26. Ik kom mijn medicijnen ophalen. [ik kom mejn medisejnen ophalen]: Przyszedłem / przyszłam odebrać leki.
• 27. Ik wil een herhaalrecept aanvragen. [ik wil en herhalresept anfrachen]: Chcę zamówić kolejną receptę na ten sam lek.
• 28. Hoe vaak per dag moet ik dit innemen? [hu fak per dach mut ik dit inemen]: Ile razy dziennie mam to przyjmować?
• 29. Voor of na het eten? [for of na het eten]: Przed jedzeniem czy po?
• 30. Heeft dit bijwerkingen? Mag ik hierbij alcohol drinken? [heft dit bejwerkingen, mach ik hirbej alkohol drynken]: Czy to ma skutki uboczne? Czy mogę przy tym pić alkohol?

Słowa z opakowania: bijsluiter (ulotka), innemen (przyjmować), stuks (sztuki), tablet (tabletka), druppels (krople), zalf (maść), niet meer dan … per dag (nie więcej niż … dziennie). Na lekach bez recepty w drogerii lub aptece często zobaczysz też bij koorts en pijn (przy gorączce i bólu).

Dobrym nawykiem jest zrobienie sobie w telefonie notatki po niderlandzku z najważniejszymi informacjami: twoje choroby przewlekłe, alergie, przyjmowane leki z dawkami i numer huisartsenpost w twoim regionie. W stresie przy telefonie albo w nocy na dyżurze wystarczy ją odczytać albo pokazać.

Źródła: Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), Rijksoverheid