Darmowa porada prawna w Holandii, także po polsku. Gdzie dzwonić i ile kosztuje adwokat

Zwolnienie przez agencję, spór z właścicielem mieszkania, mandat albo list od firmy windykacyjnej. W Holandii nie trzeba od razu płacić adwokatowi za godzinę rozmowy. Het Juridisch Loket doradza bezpłatnie, także po polsku, a osoby o niższych dochodach mogą dostać adwokata z dopłatą państwa.

Wielu Polaków w Holandii rezygnuje z walki o swoje prawa, bo boi się kosztów prawnika albo nie zna języka. Tymczasem system bezpłatnej i dotowanej pomocy prawnej jest tu dobrze zorganizowany. Trzeba tylko wiedzieć, do kogo zadzwonić najpierw i co przygotować.

Het Juridisch Loket: pierwszy telefon w sprawach prawnych

Het Juridisch Loket to finansowana przez państwo organizacja, która udziela darmowych porad prawnych. Na stronie juridischloket.nl każdy znajdzie ogólne informacje i wzory pism. Osobista porada dotycząca twojej konkretnej sprawy jest przeznaczona dla osób z niższym dochodem i niewielkimi oszczędnościami.

• Telefon: 0800-8020, bezpłatnie z holenderskich numerów, od poniedziałku do piątku w godz. 9.00–17.00. Z zagranicy: +31 30 239 2030 (według zwykłej taryfy).
• Osobiście: w biurach i punktach w całym kraju, w większości bez umawiania się (inloopspreekuur). Niektóre punkty wymagają wcześniejszego umówienia. E-mailem porady się nie uzyskuje.
• Po polsku: Juridisch Loket prowadzi porady dla pracowników migrujących z UE w ich językach, w tym po polsku.
• Koszt: porada jest bezpłatna.

Limity dochodu w 2026 roku liczy się na podstawie dochodu sprzed dwóch lat (2024). Dla osoby samotnej to maksymalnie 35 400 euro dochodu (verzamelinkomen), a dla małżeństwa, pary lub rodzica samotnie wychowującego dzieci 50 000 euro. Majątek nie może przekraczać 36 952 euro na osobę. Jeśli twój obecny dochód jest wyraźnie niższy niż dwa lata temu, objęty jesteś programem pomocy w spłacie długów albo masz zajęcie komornicze, możesz skorzystać z pomocy mimo wyższego dochodu w roku 2024.

Juridisch Loket zajmuje się sprawami mieszkaniowymi, pracowniczymi, rodzinnymi, długami, zakupami i sprawami z policją. Nie pomaga przedsiębiorcom ani firmom, nie zajmuje się sprawami azylowymi, prawem obcym (np. polskim) ani pytaniami o majątek. Pracują tam prawnicy, ale nie adwokaci. Loket nie poprowadzi więc sprawy w sądzie, tylko wyjaśni sytuację, podpowie, jak napisać pismo, albo skieruje dalej.

Adwokat z dopłatą państwa: toevoeging

Gdy sprawa wymaga adwokata, osoby o niższych dochodach mogą skorzystać z tzw. toevoeging, czyli pomocy prawnej dotowanej przez państwo. Wniosek składa w twoim imieniu adwokat, a decyzję wydaje Raad voor Rechtsbijstand (Rada ds. Pomocy Prawnej). Raad sprawdza twój dochód i majątek w Belastingdienst, również z rocznika sprzed dwóch lat.

Nie jest to pomoc całkowicie darmowa. Płacisz eigen bijdrage, czyli wkład własny zależny od dochodu. Według aktualnej tabeli Raad voor Rechtsbijstand (2026) wygląda to tak:

• adwokat w większości spraw (np. praca, mieszkanie, długi): od 257 do 1084 euro,
• adwokat w sprawach rodzinnych (rozwód, alimenty, władza rodzicielska): od 448 do 1120 euro,
• krótka porada adwokata do trzech godzin (Lichte Advies Toevoeging): od 101 do 170 euro, a w sprawach rodzinnych od 141 do 187 euro,
• mediator: 69 lub 138 euro.

Granice dochodu są takie same jak w Juridisch Loket: 35 400 euro dla osoby samotnej i 50 000 euro dla pary. W niektórych sprawach przysługuje dodatkowo 69 euro zniżki od wkładu własnego, którą Raad nalicza automatycznie. Jeśli w tym roku zarabiasz dużo mniej niż dwa lata temu, możesz poprosić o tzw. peiljaarverlegging, czyli liczenie dochodu z bieżącego roku. Szczegóły i aktualne kwoty: rechtsbijstand.nl lub tel. 088-787 1234.

W sprawach karnych, gdy zostaniesz zatrzymany, przysługuje ci rozmowa z adwokatem dyżurnym (piketadvocaat) przed przesłuchaniem. Policja ma obowiązek poinformować cię o tym prawie.

Kiedy samo doradztwo nie wystarczy

Adwokat jest potrzebny przede wszystkim wtedy, gdy:

• sprawa trafia do sądu, a druga strona ma prawnika,
• pracodawca chce cię zwolnić albo proponuje umowę o rozwiązanie stosunku pracy (vaststellingsovereenkomst), której nie rozumiesz,
• właściciel chce cię eksmitować,
• chodzi o rozwód, opiekę nad dziećmi albo alimenty,
• toczy się przeciwko tobie sprawa karna.

W sprawach prawa pracy liczą się terminy. Na przykład odwołanie od zwolnienia albo roszczenie o niewypłacone wynagrodzenie można przegapić, jeśli za długo się zwleka. Nie podpisuj niczego, czego nie rozumiesz, a każde pismo od pracodawcy, właściciela czy sądu zachowaj i zrób mu zdjęcie.

Typowe sprawy Polaków i od czego zacząć

• Praca przez agencję (uitzendbureau): zaniżone godziny na pasku, potrącenia za mieszkanie lub transport, nagłe zakończenie pracy, choroba. Zacznij od Juridisch Loket albo związku zawodowego. Przygotuj umowę, paski wypłat (loonstroken) i własny zapis godzin.
• Mieszkanie: kaucja, której właściciel nie oddaje, zbyt wysoki czynsz, wilgoć i pleśń, eksmisja z mieszkania pracowniczego. Pomóc może Juridisch Loket, a w sprawach czynszu i usterek także Huurcommissie (komisja ds. najmu). Wiele gmin ma też bezpłatne punkty porad dla najemców (huurteam).
• Mandat: drobne wykroczenia drogowe obsługuje CJIB. Jeśli się z mandatem nie zgadzasz, można się od niego odwołać. Termin jest krótki i podany na piśmie, więc nie czekaj. Juridisch Loket wyjaśni, jak to zrobić.
• Dług i windykacja: list od biura windykacyjnego (incassobureau) albo komornika (gerechtsdeurwaarder). Sprawdź, czy dług i doliczone koszty są prawidłowe. Juridisch Loket pomoże ocenić pismo, a gmina (gemeente) prowadzi bezpłatną pomoc w spłacie długów (schuldhulpverlening).

Związki zawodowe: FNV i CNV

W sprawach pracowniczych dużym wsparciem są związki zawodowe. FNV, największy związek w Holandii, ma osobną ofertę dla pracowników z zagranicy. Pomaga w sprawach umów, pasków wypłat, zaległego wynagrodzenia, niebezpiecznych warunków pracy i mieszkań od pracodawcy, a część materiałów przygotowuje po polsku. CNV ma stronę po polsku i polskojęzycznych konsultantów. Według CNV członek może otrzymać indywidualną poradę z prawa pracy od pierwszego dnia członkostwa, a przy opłacie składki rocznej z góry nie ma okresu oczekiwania.

Pomoc prawną związek daje zwykle tylko członkom, a zasady (składka, okres oczekiwania, sprawy sprzed przystąpienia) różnią się w zależności od organizacji. Najlepiej zapisać się, zanim pojawi się problem. Zasady sprawdź bezpośrednio na fnv.nl lub cnv.nl.

Ambasada i konsulat RP: w czym pomogą, a w czym nie

Wydział Konsularny Ambasady RP w Hadze (Alexanderstraat 25, tel. +31 70 79 90 100) pomaga obywatelom Polski m.in. w razie zatrzymania, wypadku, śmierci bliskiej osoby czy utraty dokumentów. Konsul może skontaktować się z rodziną, ułatwić formalności i udostępnić listę adwokatów, do których urząd ma zaufanie. W sytuacjach wyjątkowych może też udzielić zwrotnej pomocy finansowej na powrót do kraju.

Konsul nie jest jednak adwokatem. Nie poprowadzi twojej sprawy, nie wynajmie prawnika, nie załatwi formalności za ciebie ani nie znajdzie pracy czy mieszkania. W sporze z agencją czy właścicielem może co najwyżej wskazać, gdzie szukać pomocy. Taką pomoc dają właśnie Juridisch Loket, związki zawodowe i adwokaci.

Źródła: Het Juridisch Loket, Raad voor Rechtsbijstand, FNV, CNV, gov.pl (Ambasada RP w Hadze), powroty.gov.pl