Czad w domu zimą: objawy zatrucia, czujnik CO i kocioł. Co warto wiedzieć w Holandii

Tlenek węgla nie ma zapachu, koloru ani smaku, a pierwsze objawy zatrucia łatwo pomylić z grypą. Według Brandweer w Holandii co roku umiera z jego powodu średnio od 5 do 10 osób, a setki trafiają do szpitala. Wraz z początkiem sezonu grzewczego warto wiedzieć, skąd bierze się czad, jak go wykryć i kto w wynajmowanym mieszkaniu odpowiada za kocioł.

Tlenek węgla, po holendersku koolmonoxide lub po prostu CO, powstaje przy niepełnym spalaniu gazu, drewna, węgla czy oleju. Do niepełnego spalania dochodzi wtedy, gdy urządzenie jest zabrudzone albo uszkodzone, ma za mało powietrza lub spaliny nie mają którędy uciekać. Onderzoeksraad voor Veiligheid szacuje, że rzeczywista liczba poszkodowanych jest od trzech do pięciu razy wyższa niż w statystykach, bo zatrucia często nie są rozpoznawane.

Skąd bierze się czad w domu

W holenderskich domach i mieszkaniach najczęstsze źródła to:

• kocioł gazowy CV (cv-ketel), zwłaszcza stary, nieserwisowany albo z nieszczelnym przewodem spalinowym,
• gazowy podgrzewacz wody (geiser), często w łazience lub kuchni starszych mieszkań. To urządzenie typu otwartego, które pobiera powietrze z pomieszczenia,
• kominek, piec na drewno lub pellet z niewyczyszczonym kominem albo zasypany popiołem,
• gazowe piecyki i grzejniki, a także piecyki tarasowe i grille, które w chłodne dni ktoś wnosi na zamknięty balkon, do namiotu, garażu albo do środka mieszkania. Takich urządzeń nigdy nie używa się w zamkniętym pomieszczeniu.

Brandweer wymienia sygnały ostrzegawcze, które powinny cię zaniepokoić:

• żółty lub pomarańczowy płomień zamiast niebieskiego, co świadczy o braku tlenu,
• rdza, korozja lub sadza na urządzeniu grzewczym,
• uszkodzone, wygięte lub poziomo ułożone fragmenty przewodu spalinowego,
• skraplająca się para na szybach i ścianach, co może oznaczać, że spaliny nie są odprowadzane,
• popiół w piecu sięgający rusztu,
• komin, który nie był czyszczony co najmniej raz w roku.

Objawy zatrucia i co robić

Łagodne objawy to ból głowy, zawroty głowy, nudności, wymioty, zmęczenie, dezorientacja, senność i szybkie bicie serca. Wiele osób myśli wtedy, że to przeziębienie albo grypa. Zastanów się, czy objawy nie pojawiają się wyłącznie w domu i nie mijają po wyjściu na zewnątrz, i czy nie ma ich kilka osób z domowników naraz, także zwierzęta. Przy wyższym stężeniu dochodzi do utraty przytomności i trwałego uszkodzenia mózgu, a zatrucie może skończyć się śmiercią.

Gdy podejrzewasz zatrucie albo włączy się alarm czujnika CO, Brandweer zaleca:

• ostrzec wszystkich domowników,
• jak najszybciej wyjść na zewnątrz,
• zadzwonić pod numer 112 i stosować się do poleceń dyspozytora.

Nie wracaj do mieszkania po rzeczy i nie szukaj na własną rękę źródła. Jeśli możesz to zrobić bez zwłoki, otwórz po drodze okna i drzwi. Jeśli nie mówisz po niderlandzku, spróbuj po angielsku. Najważniejsze słowa po niderlandzku to koolmonoxide i CO-melder gaat af (włączył się czujnik CO).

Czy czujnik CO jest w Holandii obowiązkowy?

W tej sprawie często pojawiają się nieporozumienia. Od 1 lipca 2022 roku obowiązkowe są w Holandii czujniki dymu (rookmelders): na każdym piętrze mieszkania, na którym są pomieszczenia mieszkalne, także w starszych budynkach.

Czujnik tlenku węgla (koolmonoxidemelder, CO-melder) w istniejących mieszkaniach nie jest prawnie obowiązkowy (stan na październik 2026). Rząd od lat analizował taki obowiązek, ale go nie wprowadził. Zamiast tego postawił na bezpieczne urządzenia i fachowców z certyfikatem. Rijksoverheid, Brandweer i Brandwonden Stichting zdecydowanie zalecają jednak zamontowanie czujnika CO, zwłaszcza w pomieszczeniu z urządzeniem spalającym paliwo.

Kilka zasad montażu według Brandweer:

• czujnik CO powieś co najmniej w pomieszczeniu, w którym stoi kocioł, geiser, piec lub kominek,
• w pomieszczeniu z takim urządzeniem czujnik CO i czujnik dymu mogą wisieć na tej samej wysokości,
• w pozostałych pomieszczeniach używaj osobnych czujników, bo dym unosi się do góry, a CO równomiernie miesza się z powietrzem,
• czujnik łączony (dym + CO) ma sens tylko tam, gdzie jest urządzenie spalające.

Dokładne wskazówki, gdzie zamontować czujnik, Rijksoverheid podaje na stronie co-wijzer.nl. Przy zakupie wybieraj czujnik z oznaczeniem normy EN 50291 i regularnie sprawdzaj baterię przyciskiem testowym.

Przegląd kotła i certyfikowany instalator

Od 1 kwietnia 2023 roku montaż, serwis i naprawy kotłów, geiserów, kominków gazowych i piecyków gazowych mogą wykonywać wyłącznie firmy z certyfikatem CO-vrij. Samodzielne grzebanie przy takich urządzeniach jest według Rijksoverheid karalne. Certyfikowaną firmę znajdziesz w rejestrze na tlokb.nl i po logo CO-vrij.

Rijksoverheid zaleca kontrolę instalacji gazowej co najmniej raz na dwa lata, a Brandweer radzi sprawdzać urządzenia grzewcze co roku. Komin od kominka lub pieca na drewno należy czyścić co najmniej raz w roku.

Kto za co odpowiada w wynajmowanym mieszkaniu

Wielu Polaków w Holandii wynajmuje mieszkanie od korporacji mieszkaniowej (woningcorporatie), prywatnego właściciela albo przez pracodawcę lub agencję. Zasady podziału obowiązków opisuje Rijksoverheid:

• Właściciel (verhuurder) odpowiada za naprawy, kontrolę i wymianę instalacji technicznych w mieszkaniu, w tym kotła CV. Wymiana kotła należy do dużego remontu i to koszt właściciela. Jeśli budynek ma wspólny przewód spalinowy, za jego kontrolę i konserwację odpowiada wspólnota (VvE) lub właściciel.
• Najemca (huurder) wykonuje drobne czynności: odpowietrza grzejniki, uzupełnia wodę w instalacji, ponownie uruchamia kocioł po awarii, wymienia filtry i dba o czystość kratek wentylacyjnych.

Jeśli zauważysz sygnały ostrzegawcze, na przykład żółty płomień, sadzę albo częste awarie kotła, zgłoś to właścicielowi na piśmie (wystarczy e-mail) i poproś o naprawę w rozsądnym terminie. Gdy właściciel nie reaguje, możesz zwrócić się do Huurcommissie albo poprosić o bezpłatną poradę w Juridisch Loket. Przy realnym zagrożeniu, jak alarm czujnika czy objawy zatrucia, nie czekaj na właściciela, tylko dzwoń pod 112.

Wietrzenie: proste, a często zaniedbywane

Urządzenie spalające potrzebuje stałego dopływu świeżego powietrza. Brandweer zaleca, by kratki i otwory wentylacyjne (roosters) były otwarte w dzień i w nocy, także zimą. W mieszkaniach z geiserem w łazience nie zaklejaj kratki w drzwiach ani nad oknem, nawet jeśli w środku robi się chłodniej. Przy kąpieli z włączonym geiserem dobrze jest uchylić okno albo włączyć wentylację mechaniczną. W pomieszczeniu, w którym pali się w kominku albo piecu, nie zamykaj wszystkich okien i nie wyłączaj wentylacji na całą noc.

Źródła: Brandweer Nederland, Rijksoverheid, Brandwonden Stichting