Długi w Holandii? Gmina musi Ci pomóc. Gdzie się zgłosić i jakie masz prawa
Zaległy czynsz, rachunek za prąd, zwrot toeslagu, mandat z CJIB – w Holandii długi szybko rosną przez odsetki i koszty windykacji. Dobra wiadomość: gmina ma obowiązek Ci pomóc, a pomoc jest bezpłatna. Wyjaśniamy krok po kroku, gdzie się zgłosić i jakie masz prawa.
Wielu Polaków w Holandii zwleka z szukaniem pomocy – z powodu wstydu, bariery językowej albo przekonania, że pomoc jest tylko dla Holendrów. To błąd. Pomoc w sprawie długów (schuldhulpverlening) przysługuje każdemu, kto legalnie mieszka w gminie, także pracownikom z UE i osobom prowadzącym działalność (ZZP).
Krok 1: Geldfit – anonimowa rozmowa
Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, zadzwoń na bezpłatny numer Geldfit: 0800-8115 (w dni robocze, jest też czat). To niezależna organizacja, która anonimowo doradzi, jaka pomoc jest dla Ciebie odpowiednia. Na stronach instytutu Nibud znajdziesz też darmowe narzędzia, m.in. do samodzielnego ułożenia planu spłaty długów i do sprawdzenia, czy przysługują Ci świadczenia, z których nie korzystasz.
Krok 2: zgłoś się do gminy
Na mocy ustawy o gminnej pomocy w sprawie długów (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) każda gmina musi pomagać mieszkańcom z problemami finansowymi. Zgłaszasz się do swojej gminy – telefonicznie, przez stronę internetową lub w punkcie wijkteam. Terminy są określone w przepisach:
– w ciągu 4 tygodni dowiesz się, jakiej pomocy możesz się spodziewać;
– w ciągu 8 tygodni gmina podejmuje decyzję;
– w sytuacji zagrożenia, np. eksmisji albo odcięcia prądu, gazu czy wody, gmina musi pomóc w ciągu 3 dni.
Gmina może prowadzić mediację z wierzycielami (schuldbemiddeling) albo przejąć długi, udzielając pożyczki (schuldsanering). Jeśli gmina odmówi pomocy, możesz złożyć sprzeciw (bezwaar) albo skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich (Nationale ombudsman).
Gmina może sama się do Ciebie odezwać
Od 2021 roku działa system wczesnego ostrzegania (vroegsignalering). Wynajmujący, wodociągi, dostawcy energii i ubezpieczyciele zdrowotni zgłaszają gminie zaległości w płatnościach – bez Twojej zgody. Gmina musi po każdym takim sygnale zaproponować pomoc. Możesz odmówić, ale warto skorzystać, zanim dług urośnie.
WSNP: sądowe oddłużenie
Jeśli porozumienie z wierzycielami się nie uda, można złożyć wniosek o sądową restrukturyzację długów (WSNP). Dla osób przyjętych od 1 lipca 2023 roku trwa ona 18 miesięcy (wcześniej 3 lata), a w wyjątkowych przypadkach może zostać wydłużona do 5 lat. Nad przebiegiem czuwa zarządca (bewindvoerder) pod nadzorem sędziego. Po zakończeniu dostajesz „czyste konto” (schone lei), z wyjątkami – nie obejmuje m.in. długu studenckiego wobec DUO, kredytu hipotecznego i części należności CJIB. Wpis w BKR pozostaje widoczny przez 5 lat.
Komornik i kwota wolna od zajęcia
Komornik (deurwaarder) może zająć część wynagrodzenia, ale tylko na podstawie wyroku sądu albo tytułu wykonawczego instytucji państwowej. Zawsze zostaje Ci jednak kwota wolna od zajęcia (beslagvrije voet), która ma zapewnić środki na życie. Możesz ją sprawdzić na stronie uwbeslagvrijevoet.nl i zgłosić błąd temu, kto dokonał zajęcia – najlepiej w ciągu 4 tygodni.
Raty u Belastingdienst, Toeslagen i CJIB
Podatek: Belastingdienst oferuje standardowy plan spłaty do 12 miesięcy, z ratą co najmniej 20 euro, przy długu do 100 tys. euro. Wniosek składa się online przez DigiD, a odpowiedź przychodzi w ciągu 8 tygodni. Naliczane są odsetki.
Toeslagen: zwrot zaliczek można rozłożyć standardowo na 24 miesiące. Jeśli rata zostawia za mało na życie, można poprosić o indywidualny plan (persoonlijke betalingsregeling). Od 1 stycznia 2026 roku odsetki wynoszą 4,3 procent.
Mandaty (CJIB): raty są możliwe, gdy suma mandatów wynosi co najmniej 75 euro. Wniosek składa się przez formularz online. Jeśli nie dotrzymasz planu, przez 6 miesięcy nie dostaniesz nowego.
Darmowa pomoc wolontariuszy
SchuldHulpMaatje (tel. 071-2000 100) to przeszkoleni wolontariusze, którzy pomagają bez oceniania w ponad 180 gminach. Humanitas pomaga w porządkowaniu domowych papierów (Thuisadministratie). Dla przedsiębiorców i ZZP działa Over Rood. W bibliotekach są punkty Informatiepunt Digitale Overheid, gdzie pomogą z formularzami online.
A co z językiem?
Nie znaleźliśmy ogólnokrajowej infolinii w sprawie długów po polsku. Część gmin ma informacje po angielsku, a przy rozmowie w gminie lub z wijkteamem warto zapytać o tłumacza albo przyjść z zaufaną osobą, która zna niderlandzki. Najważniejsze, by nie czekać – im wcześniej zgłosisz problem, tym mniej zapłacisz w odsetkach i kosztach windykacji.
Najczęstsze pytania
Czy pomoc gminy jest płatna? Nie. Gminna pomoc w sprawie długów jest bezpłatna, także dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Uważaj na firmy, które reklamują „szybkie oddłużenie” za opłatą.
Czy pracodawca dowie się o moich długach? Pracodawca dowie się, jeśli komornik zajmie część wynagrodzenia, bo to on przekazuje pieniądze. Sama rozmowa z gminą czy z Geldfit jest poufna.
Wracam do Polski – czy długi znikną? Nie. Holenderscy wierzyciele mogą dochodzić należności także w innych krajach UE, a długi wobec instytucji państwowych nie przedawniają się szybko. Lepiej uporządkować sprawy przed wyjazdem, np. ustalając plan spłaty.
Mam długi w Holandii i w Polsce. Kto pomoże? Gmina w Holandii zajmie się przede wszystkim długami holenderskimi. W sprawie polskich zobowiązań warto skontaktować się z wierzycielami w Polsce albo z bezpłatnym poradnictwem finansowym w polskim powiecie. Ważne, by mieć pełny obraz wszystkich długów – to ułatwia ułożenie realnego budżetu.
Jak nie wpaść w długi ponownie
Po wyjściu z długów najważniejszy jest prosty budżet: zapisz stałe wydatki (czynsz, ubezpieczenie zdrowotne, energia, telefon, transport) i ustaw automatyczne przelewy zaraz po wypłacie. Sprawdź, czy dostajesz wszystkie toeslagen, do których masz prawo – i czy kwoty są aktualne, żeby uniknąć zwrotów. Unikaj „płacenia później” i kredytów w rachunku. Jeśli pracujesz przez agencję i dochody się zmieniają, odkładaj nawet niewielką kwotę na okresy bez pracy. Nibud i Geldfit mają darmowe narzędzia, które pomagają ułożyć budżet krok po kroku.
Źródła: Rijksoverheid, Rechtspraak, Belastingdienst, CJIB, Geldfit